Liên hoan nghệ thuật hát then, đàn tính toàn quốc lần thứ III được tổ chức tại tỉnh ta đã qua đi, song những gương mặt trẻ trong các gia đình có truyền thống hát then vẫn luôn là điều mới mẻ với nhiều câu chuyện thú vị.
Ước mơ của Nông Thanh Tuyền
 |
| Nông Thanh Tuyền (giữa) với tiết mục "Thấu nan quan" (Săn hươu nai) tại Liên hoan nghệ thuật hát then, đàn tính toàn quốc lần thứ III |
Là một gương mặt mới toe nhưng rất thu hút tại liên hoan lần này là Nông Thanh Tuyền (Thái Nguyên, 20 tuổi). Tuyền là cháu nội của NSƯT Nông Văn Khang- một nghệ sĩ Then rất nổi tiếng ở vùng Việt Bắc. NSƯT Nông Văn Khang đến liên hoan năm nay với tư cách là khách mời. Ông cùng 4 nghệ sĩ tên tuổi khác của Việt Bắc tham gia biểu diễn chào mừng trong đêm khai mạc. Tuyền kế thừa được ở ông giọng hát và cái duyên sân khấu. NSƯT Nông Văn Khang đến với Then vì một niềm say mê không thể cưỡng lại. Ông tự mày mò học hát Then và chơi đàn Tính từ bé rồi trở thành diễn viên của Đoàn Ca múa dân gian Việt Bắc. Tuyền đang là sinh viên năm cuối lớp Quản lý Văn hoá của trường VHNT vùng cao Việt Bắc, chuyên ngành 1 của Tuyền là Thanh nhạc, chuyên ngành 2 là hát Then. Nhưng không giống ông nội, đến với Then vì sự say mê đặc biệt, Tuyền đến với Then như một sự lựa chọn phù hợp với bản thân. Nếu như NSƯT Nông Văn Khang dù đã nghỉ hưu từ lâu nhưng vẫn miệt mài với việc nghiên cứu, sưu tầm, truyền dạy Then, ông còn tự chế tác cả đàn Tính thì cháu nội ông bận bịu với việc học hát Then ở trường, đi biểu diễn các ca khúc Then mới và dàn dựng chương trình Then cho các đội văn nghệ quần chúng. NSƯT Nông Văn Khang không nghĩ đến chuyện kiếm tiền bằng việc dạy và hát Then. Còn Tuyền nghĩ rằng sau này mình sẽ trở thành một nghệ sĩ chuyên nghiệp “sống” tốt nhờ hát Then.
 |
| Chu Văn Minh và bà ngoại Nông Thị Sấm |
Em muốn trở thành nghệ sĩ biểu diễn Then
Trước khi Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính lần thứ III bắt đầu, Chu Văn Minh (Lạng Sơn, 19 tuổi) có lẽ là gương mặt trẻ được chờ đợi nhất. Đơn giản vì trước đó, Minh vừa giành giải A tại Liên hoan Dân ca VN năm 2009. Minh được chọn để diễn cùng bà ngoại là “Nghệ nhân dân gian” Nông Thị Sấm (71 tuổi) một trích đoạn Then cổ. Bà kể, Minh biết hát Then từ rất bé vì lúc nào cũng quanh quẩn bên bà, đi theo bà khắp nơi nên tiếng hát, tiếng đàn ngấm vào cậu bé lúc nào không biết. Minh nói: “Theo phong tục của các gia đình làm Then, bà muốn em cũng trở thành thầy Then để nối nghiệp bà nhưng em không muốn. Em còn phải đi học và muốn trở thành nghệ sĩ biểu diễn Then thôi”. Mặc dù sự lựa chọn của em không được bà ngoại đồng tình nhưng Minh tỏ ra khá quả quyết để thực hiện con đường của mình bằng việc đầu quân vào trường VHNT Lạng Sơn và tiếp tục tham gia và Câu lạc bộ hát then, đàn tính của thành phố Lạng Sơn.
 |
| Nghệ nhân Hà Thuấn và cháu nội Hà Thảo |
Hà Thảo mê hát then từ nhỏ
Hà Thảo (Tuyên Quang) mới 8 tuổi, là người ít tuổi nhất tham gia Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính năm nay. Thảo gây không ít bất ngờ khi biểu diễn khá chững chạc bài Then cổ “Cung bướm lượn tháng Ba” cùng nghệ nhân nổi tiếng Hà Thuấn. Số tuổi của Thảo đúng bằng số lẻ tuổi ông nội (nghệ nhân Hà Thuấn năm nay 68 tuổi), điểm chung lớn nhất của hai ông cháu là mê hát Then và chơi đàn Tính. Là con cháu của một dòng họ làm Then lâu đời, nghệ nhân Hà Thuấn cũng từng đi học làm Then khi còn bé, đến năm 12 tuổi thì ông tham gia hoạt động cách mạng rồi đi làm cán bộ, chấm dứt sự nghiệp của một “ông Then” từ khi chưa bắt đầu. Nhưng tình yêu đối với hát Then, đàn Tính thì không hề giảm. Về hưu năm 1993, ông bắt đầu quan tâm đến việc dạy hát Then, đàn Tính, bắt đầu từ cho con cháu trong nhà. Nếu như ông nội đến với hát Then, đàn Tính bắt đầu việc tiếp bước truyền thống gia đình thì Hà Thảo mê Then đơn giản chỉ vì rất yêu ông nội. Hồi bé, thấy ông cứ rảnh rỗi là lấy đàn ra đánh và hát, Thảo đòi học theo vì muốn giống ông. Ban đầu chỉ là học hát, giờ Thảo đã biết vừa hát vừa dập xóc nhạc nhưng chưa chơi được đàn Tính. Dần dần, hát Then đã trở thành niềm yêu thích của cô bé. Trong khi ông nội vẫn ngày đêm trăn trở về việc Then cổ có thể sẽ bị mất đi theo sự thưa vắng dần của các thầy Then thì mối bận tâm duy nhất về Then của Thảo hiện nay là làm sao chơi tốt đàn Tính để liên hoan lần sau có thể vừa đàn, vừa hát, vừa dập xóc nhạc giống ông để sau này có thể trở thành một nghệ nhân Then…/.
P.V