Chú trọng bảo tồn văn hóa phi vật thể các dân tộc thuộc nhóm ngôn ngữ Mông - Dao
14:11' 27/10/2011 (GMT+7)
Nhằm nắm bắt được tổng thể hiện trạng của di sản văn hóa phi vật thể các dân tộc Mông, Dao trên địa bàn, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Kạn đã tiến hành “Tổng kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể các dân tộc thuộc nhóm ngôn ngữ Mông - Dao trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn” năm 2011.
Theo đó, 122 cán bộ phụ trách văn hóa thuộc địa bàn các xã, phường, thị trấn trong tỉnh, 8 phòng Văn hóa và Thông tin các huyện, thị xã đã được tập huấn 122 về nghiệp vụ kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể và lập hồ sơ khoa học di sản văn hoá phi vật thể để đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Các đơn vị xã, phường, thị trấn đã tiến hành lập phiếu kiểm kê trên địa bàn toàn tỉnh được 151 phiếu. Trong đó dân tộc Dao là 114 phiếu, dân tộc Mông là 37 phiếu. Tổng số thôn, bản, tổ phố có người Mông, Dao cư trú được kiểm kê là 765 thôn.
Nhóm ngôn ngữ Mông - Dao gồm hai dân tộc: Mông và Dao. Dân tộc Dao có 51.801 người, chiếm 17,63 % dân số toàn tỉnh. Đồng bào Dao cư trú rải rác trong tất cả các huyện, nhưng tập trung ở một số nơi thuộc các huyện Ngân Sơn, Pắc Nặm, Chợ Đồn và Ba Bể. Người Dao nơi đây có ba nhóm là Dao đỏ (tức Dao Đại Bản, Dao Quế Lâm), Dao Tiền (còn gọi Dao Tiểu Bản, Dao đeo tiền) và Dao Sán Chỉ (nhóm Dao này ở Hà Giang, Tuyên Quang gọi là Dao áo dài; ở Lào Cai, Yên Bái còn gọi là Dao Tuyển hay Dao làn tiẻn). Mỗi ngành Dao có bản sắc riêng, căn cứ vào cách ăn mặc và trang sức để nhận biết.
Dân tộc Mông có 17.470 người chiếm 5,95% dân số toàn tỉnh, gồm bốn ngành chính là Mông Trắng, Mông Đen, Mông Lềnh và Mông Hoa. Họ cư trú tại địa bàn 8 huyện, thị xã: ở huyện Ba Bể và Pác Nặm có 9.938 người; ở huyện Ngân Sơn có 1.609 người; ở huyện Chợ Đồn có 2.445 người; ở huyện Na Rì có 601 người; ở huyện Chợ Mới có 154 người; ở thị xã Bắc Kạn có 18 người; ở huyện Bạch Thông có 5 người. Dân tộc Mông có nhiều kiểu trang phục và những điệu khèn làm say đắm lòng người.
Bà Hoàng Thị Hiền, Phó Phòng Di Sản, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Bắc Kạn cho biết: Hiện nay, Hệ thống di sản văn hoá tộc người đang đứng trước nguy cơ mai một đáng lo ngại. Nhiều địa phương cùng với các loại hình di sản cụ thể đã không còn chỗ đứng trong đời sống cộng đồng- trong đó đáng lưu ý nhất là các loại hình ngữ văn dân gian, lễ hội truyền thống của tộc người.
Số lượng các nghệ nhân am hiểu từng loại hình di sản văn hoá phi vật thể cụ thể ở lứa tuổi dưới 50 hầu như rất hiếm. Trong khi đó, di sản văn hoá phi vật thể có những đặc thù riêng- tức là chúng luôn tồn tại ở trong từng cá thể.
Theo bà Hoàng Thị Hiền: Chính quyền địa phương cần có những biện pháp cụ thể, quan tâm tạo điều kiện để di sản văn hóa phi vật thể có thể được bảo tồn trong đời sống cộng đồng các dân tộc. Thường xuyên tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ tại địa phương, trên cơ sở đó tuyên truyền cho đồng bào dân tộc hiểu về ý nghĩa của việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Khuyến khích đồng bào dân tộc phát triển nghề thủ công truyền thống, từng bước gắn kết giữa bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa phục vụ quảng bá, giới thiệu các di tích, danh lam trên địa bàn. Biên soạn từ điển chữ viết của dân tộc Mông, Dao làm tiền đề để truyền dạy, lưu giữ hệ thống chữ viết này./.
 |
| Chữ Nôm của dân tộc Dao được chọn đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia |
Theo đó, 122 cán bộ phụ trách văn hóa thuộc địa bàn các xã, phường, thị trấn trong tỉnh, 8 phòng Văn hóa và Thông tin các huyện, thị xã đã được tập huấn 122 về nghiệp vụ kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể và lập hồ sơ khoa học di sản văn hoá phi vật thể để đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Các đơn vị xã, phường, thị trấn đã tiến hành lập phiếu kiểm kê trên địa bàn toàn tỉnh được 151 phiếu. Trong đó dân tộc Dao là 114 phiếu, dân tộc Mông là 37 phiếu. Tổng số thôn, bản, tổ phố có người Mông, Dao cư trú được kiểm kê là 765 thôn.
Nhóm ngôn ngữ Mông - Dao gồm hai dân tộc: Mông và Dao. Dân tộc Dao có 51.801 người, chiếm 17,63 % dân số toàn tỉnh. Đồng bào Dao cư trú rải rác trong tất cả các huyện, nhưng tập trung ở một số nơi thuộc các huyện Ngân Sơn, Pắc Nặm, Chợ Đồn và Ba Bể. Người Dao nơi đây có ba nhóm là Dao đỏ (tức Dao Đại Bản, Dao Quế Lâm), Dao Tiền (còn gọi Dao Tiểu Bản, Dao đeo tiền) và Dao Sán Chỉ (nhóm Dao này ở Hà Giang, Tuyên Quang gọi là Dao áo dài; ở Lào Cai, Yên Bái còn gọi là Dao Tuyển hay Dao làn tiẻn). Mỗi ngành Dao có bản sắc riêng, căn cứ vào cách ăn mặc và trang sức để nhận biết.
Dân tộc Mông có 17.470 người chiếm 5,95% dân số toàn tỉnh, gồm bốn ngành chính là Mông Trắng, Mông Đen, Mông Lềnh và Mông Hoa. Họ cư trú tại địa bàn 8 huyện, thị xã: ở huyện Ba Bể và Pác Nặm có 9.938 người; ở huyện Ngân Sơn có 1.609 người; ở huyện Chợ Đồn có 2.445 người; ở huyện Na Rì có 601 người; ở huyện Chợ Mới có 154 người; ở thị xã Bắc Kạn có 18 người; ở huyện Bạch Thông có 5 người. Dân tộc Mông có nhiều kiểu trang phục và những điệu khèn làm say đắm lòng người.
Bà Hoàng Thị Hiền, Phó Phòng Di Sản, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Bắc Kạn cho biết: Hiện nay, Hệ thống di sản văn hoá tộc người đang đứng trước nguy cơ mai một đáng lo ngại. Nhiều địa phương cùng với các loại hình di sản cụ thể đã không còn chỗ đứng trong đời sống cộng đồng- trong đó đáng lưu ý nhất là các loại hình ngữ văn dân gian, lễ hội truyền thống của tộc người.
Số lượng các nghệ nhân am hiểu từng loại hình di sản văn hoá phi vật thể cụ thể ở lứa tuổi dưới 50 hầu như rất hiếm. Trong khi đó, di sản văn hoá phi vật thể có những đặc thù riêng- tức là chúng luôn tồn tại ở trong từng cá thể.
Theo bà Hoàng Thị Hiền: Chính quyền địa phương cần có những biện pháp cụ thể, quan tâm tạo điều kiện để di sản văn hóa phi vật thể có thể được bảo tồn trong đời sống cộng đồng các dân tộc. Thường xuyên tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ tại địa phương, trên cơ sở đó tuyên truyền cho đồng bào dân tộc hiểu về ý nghĩa của việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Khuyến khích đồng bào dân tộc phát triển nghề thủ công truyền thống, từng bước gắn kết giữa bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa phục vụ quảng bá, giới thiệu các di tích, danh lam trên địa bàn. Biên soạn từ điển chữ viết của dân tộc Mông, Dao làm tiền đề để truyền dạy, lưu giữ hệ thống chữ viết này./.
Phạm Ngân