Hai thôn Hát Lài và Hợp Thành, xã Lam Sơn (Na Rì) bị con sông Bắc Giang chia cắt làm đôi ( xin được gọi là bờ Bắc và bờ Nam sông Bắc Giang). Trước đây, cả hai thôn là một, sau chia tách ra thành hai, cũng tại do thiên nhiên kiến tạo nên địa hình ở 2 thôn này không thể phức tạp hơn, khiến cho quá trình sinh hoạt đi lại, học tập, phát triển kinh tế-xã hội khu vực này gặp rất nhiều khó khăn.
 |
| Trẻ em ở thôn Hát Lài đi học bằng mảng |
Địa danh Hợp Thành nằm ở bờ Nam, có nghĩa là cùng phía với Quốc lộ 3B và trung tâm hành chính xã Lam Sơn. Tuy nhiên để ra được Quốc lộ 3B và trung tâm hành chính xã thì người dân ở thôn Hợp Thành phải vượt sông sang bờ Bắc, sau đó đi vòng. Đi vòng thì có 2 đường, một là vòng ra Pác Cáp (Lương Thành) rồi theo đường 279 xuống trung tâm xã có chiều dài hơn 10 km và đường rất xấu, hai là vòng xuống Lương Hạ, rồi qua thị trấn Yến Lạc ra Lam Sơn, có chiều dài cỡ 14 km. Người dân thường chọn phương án 2 vì đường có dài hơn nhưng đi dễ hơn một chút, lại được đi qua phố huyện.
Để thuận lợi cho con em 2 thôn học tập, huyện đã xây dựng ở Hợp Thành một phân trường dạy từ lớp 1 đến lớp 5. Sang lớp học, các cháu học sinh ở thôn Hát Lài được cha, mẹ chèo mảng vượt sông Bắc Giang, sau đó cuốc bộ gần 1 km mới đến lớp học. Trên bè mảng vượt sông đi và về thường có cùng 2 cô giáo Hoàng Thị Hường và Lành Thị Thuyết. 2 cô đều ở xa tít tận thị trấn Yến Lạc và trung tâm xã nên ngày nào cũng đi vài chục km bằng xe máy trên con đường nhọc nhằn đến Hát Lài, gửi xe rồi cùng các cháu sang sông, buổi trưa hoặc chiều lại cùng các cháu vượt sông trở về.
Anh Đinh Văn Nhường-thôn Hát Lài cho biết: Nhà tôi có 2 cháu nhỏ đang học ở phân trường nên cứ sáng đưa sang sau đó, về nhà cũng chẳng kịp làm việc gì thì đã đến giờ đi đón. Anh Nhường cho biết thêm: Dòng sông này bình thường rất hiền hòa nhưng chỉ một cơn mưa nhỏ là trở nên hung dữ, năm ngoái bè chở 5 học sinh và cô giáo bị trôi vào dòng xiết, lái bè đã nhảy xuống sông kéo mãi mới thoát vào bờ, nghĩ lại giờ vẫn còn thấy sợ. Sự dạy và học ở đây vẫn đối diện với nguy hiểm rình rập. Không những thế, bè mảng còn là phương tiện duy nhất để qua lại sông Bắc Giang của mấy chục hộ dân thôn Hợp Thành. Chính vì bè mảng là con đường độc đạo vào thôn nên chỉ một cơn mưa vừa, nước sông dâng cao coi như khóa cổng làng.
Đó là những khó khăn ở phân trường tiểu học (ở đây không có mầm non), còn sau khi các cháu lên THCS thì việc học phân tán, có cháu theo về quê ngoại học tận Vũ Loan, có cháu thì học ở Lương Thành, Lương Hạ, còn hầu hết học ở trường THCS Lam Sơn. Từ đây, hầu hết các cháu học sinh đều bắt đầu cuộc sống " thoát ly" là trọ học, tới cuối tuần mới được cha, mẹ đón về.
Do địa hình chia cắt phức tạp nên việc phát triển kinh tế-xã hội cũng gặp rất nhiều khó khăn. Mặc dù được Nhà nước đầu tư xây dựng tuyến đường Lương Thành-Lương Hạ nằm vắt qua thôn Hát Lài nhưng do không có kinh phí duy tu bảo dưỡng nên lâu năm, đường đã xuống cấp trầm trọng khiến việc đi lại rất khó khăn. Đặc biệt là thôn Hợp Thành, do sông sâu cách trở nên tất cả phương tiện xe máy đều gửi bên thôn Hát Lài. Sản phẩm nhà nông muốn bán đều phải khiêng vác vận chuyển sang sông mới có thể bán được. Việc triển khai các hoạt động chính quyền, đoàn thể cũng bị hạn chế ...
Rời thôn Hợp Thành bằng bè mảng trong ánh hoàng hôn chiều lạnh, tôi vẫn nghe văng vẳng tiếng trưởng thôn Triệu Văn Quyến:" Bà con thôn tôi mong mỏi một chiếc cầu treo...." ./.
PV