Măng đắng và những món quà quê dung dị

06:37' 07/03/2009 (GMT+7)

 Khi cơn mưa xuân đầu tiên thấm vào nền lá mục thì dưới lòng đất sâu, những củ măng rừng cũng đang cựa mình đâm lên. Trai gái trong bản gọi nhau lên rú đào cái măng non, ríu ran như đi hội.
Rừng Bắc Kạn có đủ loại măng: măng tre, măng trúc, măng nứa, măng mai, măng luồng... Nhưng nếu nói là đặc sản phải kể đến thứ "măng vầu" hay còn gọi là "măng đắng". Măng đắng có hai loại: măng củ và măng cái.

Ảnh minh họa

Măng củ vốn đặc ruột, được lấy khi mầm vầu còn nằm sâu trong lòng đất, chưa nảy tai xanh. Người đi hái măng cứ thấy quanh búi những chỗ đất nẻ chân chim, y rằng đang có một củ măng mập mướt ẩn mình phía dưới.
Loại măng củ này chưa có vị đắng, ít sơ, thường được mang về rửa sạch và luộc cả cái. Vớt ra, măng có mùi thơm phức như bắp nếp nương luộc. Ta bóc lớp vỏ ngoài, thái vát dầy miếng và chấm cùng mắm tôm vắt chanh ớt đánh sủi thì tuyệt ngon! Vị chua của chanh, đằm cay của mắm ớt hoà vào chất non ngọt của củ măng tạo cho món ăn một dư vị dìu dịu, mát ruột.
Còn với loại măng cái (măng vầu đã lên tai xanh) lại có vị đắng rất riêng, khó tả. Muốn ăn được phải bóc bỏ vỏ, luộc kĩ với muối sau đó ngâm nước lạnh. Phần thân măng, thái mỏng sào tỏi, phần áo măng để cuốn thịt băm răm hấp chín. Măng cái bắt mùi gia vị rất hấp dẫn. Ngậm trong miệng lát măng thấy đắng ngang. Sau, vị đắng giảm dần rồi chuyển sang cảm giác ngọt giọng rất thú vị. Măng vầu lành tính, dễ chế biến, ngon miệng nên trở thành món quà quê yêu thích của các du khách khi về với núi rừng Bắc Kạn xa xôi...
Không chỉ có măng đắng, nói tới đặc sản của Bắc Kạn còn phải kể đến miến dong và rượu nữa. Côn Minh, Na Rì là một xã vùng cao nổi tiếng với những làng nghề làm miến dong truyền thống. Từ những củ dong giềng trồng trong khe núi, qua một quá trình lao động vất vả cùng bí quyết gia truyền, bà con xã Côn Minh đã làm ra được loại miến dong đặc biệt, mảnh săn, nâu đen óng ánh. Miến nấu dậy mùi thơm, sợi trong. Nếu có lỡ già lửa sợi vẫn giòn, không sợ bị đóng bánh hay trương nở.
Vào những ngày đầu xuân, bát canh miến, đĩa măng vầu và cút rượu là những thứ không thể thiếu trong mâm cơm đãi khách của người Bắc Kạn. Tôi đã từng biết ít nhiều về rượu bầu đá Bình Định, rượu nếp Bắc Hà, rượu cần Hoà Bình... và nay lại có dịp được thưởng thức thứ rượu ngon Pắc Nặm. Pắc Nặm nằm ở phía Đông Bác TX Bắc Kạn, trước thuộc huyện Ba Bể sau tách ra thành một huyện mới. Nơi đây nổi tiếng có loại rượu ngon Lẩu Pắc - tên tiếng Tày, dịch ra có nghĩa là rượu ngô men lá. Giống ngô đỏ, dại nắng nương, hạt cứng như đá, đến vụ được bà con thu về tẽ hạt phơi khô, sẩy sạch, sau đó đem say nhỏ rồi đồ bằng hông. (Hông là Một loại chõ đồ của người dân tộc miền núi, thường được làm từ thân gỗ to, khoét rỗng).
Bột ngô chín nở đều, tãi nguội, chộn với loại men lá rừng, ủ ngấu và nấu cất thành rượu. Khi nấu, lửa phải đều, yếu lửa rượu chiết được ít, vị chua, lửa già sẽ khê cái, mùi nồng khét. Rượu ngô Bắc Kạn có màu ngà đục, thơm nồng. Vị rượu êm, ngọt dễ uống. Người ta có thể uống cạn hơi cả chén vại đầy nhưng men lá ngả, say lịm lúc nào không biết!
Vào những ngày rét đậm, đi đâu về mà được quây quần ngồi bên bếp lửa nhà sàn, cùng nhau nhâm nhi chén rượu ngô, ăn một bát miến dong nấu nước dấm gà hay thưởng thức món măng vầu hấp hôi hổi thì thú vị biết ngần nào! Cuộc sống hiện đại vốn hối hả đến mệt nhoài. Đôi lúc, vô tình ta dừng chân lại một vùng đất xa xôi, tìm đến những món quà quê dung dị, ta mới vỡ oà nhận ra tình đất, tình người ở đó... Tôi lên Bắc Kạn và Bắc Kạn trong tôi cũng vẹn nguyên vỡ oà những xúc cảm tinh khôi như thế./.
Nguyễn Thị Kiều Hương
Lớp Văn CLC K51- trường Đại học khoa học XH & NV Hà Nội