Hình ảnh những ngôi nhà sàn xinh xắn, ấm cúng từ lâu đã gắn bó với đồng bào dân tộc Tày đang dần bị mai một. Chúng tôi đến thăm xã Đông Viên, thuộc huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn- nơi đây người dân chủ yếu sống với nhà sàn, và là nơi còn lưu giữ được rất nhiều nét văn hóa nhà sàn cổ truyền.
ảnh minh họa
Nhà sàn đã có từ lâu đời, những người trong làng cũng không ai nhớ là nó có từ bao giờ, chỉ biết là lúc nhỏ đã thấy nó tồn tại, và lớn lên thì biết lấy gỗ và làm nhà. Từ thế hệ này truyền sang thế hệ khác các ngôi nhà sàn cũng như cách làm nó. Nhà sàn được làm từ gỗ lim, dỗi, dẽ, kháo…là những nhà sàn đã tồn tại gần 40 năm như nhà của bác Nguyễn Phúc Lan, Nông Văn Nghĩa…Nhà sàn được làm tương đối cao, và có kết cấu chắc chắn. Nhà sàn cổ có hai loại: Loại 42 cột, 6 gian và 36 cột, 5 gian. Và mỗi gian đều có những chức năng riêng: gian giữa dùng làm bàn thờ, để cầu nguyện ông bà tổ tiên phù hộ cho gia đình an lành hạnh phúc.
Còn các gian phụ được dùng với các chức năng riêng như là để sinh hoạt, hội trường, phơi thóc lúa, quần áo…Nhà sàn còn có phần gầm phía dưới có chức năng tránh thú dữ, chăn nuôi, làm cho ngôi nhà cao ráo và thoáng mát hơn. Ngày nay nhà sàn đã được thay đổi cả về kết cấu và kiến trúc đẹp hơn và phù hợp hơn. Nhà sàn thể vừa thể hiện được tư duy của người xưa, cũng như sự tiếp nối của thế hệ trẻ.
Hiện nay, tại xã Đông Viên có 520 hộ thì có tới 300 hộ là nhà sàn. Nhà sàn là một loại nhà được xây dựng rất phù hợp với đời sống của bà con dân tộc nơi đây, nó đã gắn bó với bao thế hệ. Nhà sàn ngay cả tên gọi cũng như là kết cấu đều toát lên vẻ đặc trưng của nó, đòi hỏi người làm ngôi nhà phải khéo léo, nhuần nhuyễn thì mới có thể tạo được ngôi nhà ưa mắt và phù hợp.
Ngôi nhà sàn là một hình ảnh lạ đối với du khách tham quan, và là một nét đẹp riêng của đồng bào dân tộc nơi đây. Nhiều du khách rất thích được ngồi trong ngồi trong ngôi nhà sàn ấm cũng thân thiện này. Với những nét đặc trưng của nó, nhà sàn đã trở thành đối tượng tham quan của khách du lịch, cũng như tạo nên nét văn hóa riêng có một không hai này. Nhà sàn cũng góp phần tạo nên sự thoải mái và ấm cúng trong sinh hoạt của đồng bào dân tộc…
Thế nhưng, nhà sàn đang dần dần bị mai một, nguyên nhân vật liệu làm nhà sản dần khan hiếm, người dân muốn làm nhà sàn cần rất nhiều gỗ, để làm một ngôi nhà sàn ưng ý cũng chi phí hàng trăm triệu đồng. Mặt khác, trước tác động của đô thị hóa, người dân đã biến những ngôi nhà sàn thành những ngôi nhà xây, ngói lợp.
Những người dân ở đây cho chúng tôi biết trong mấy năm gần đây đã xuất hiện những tay chơi nhà cổ lên đây thu mua nhà sàn sàn cổ giá từ 40-60 triệu đồng, đây là một số tiền tương đối lớn đối với đồng bào dân tộc, nên việc họ bán nhà là điều dễ hiểu.
Tỉnh Bắc Kạn rất coi trọng việc phát triển kinh tế theo hướng đầu tư cho du lịch mà đặc biệt là du lịch bền vững, có giá trị và có đặc trưng riêng. mà trong đó nhà sàn là một trong những biểu tượng cho các giá trị đặc trưng.
Thấy được nguy cơ mai một những ngôi nhà sàn, mới đây tỉnh Bắc Kạn đã đầu tư hơn 6,3 tỷ đồng thực hiện dự án bảo tồn nét đẹp văn hoá truyền thống độc đáo này tại bản Pác Ngòi.
Tuy nhiên, sự đầu tư đó chỉ có thể khôi phục được những ngôi nhà sàn cổ tại một số điểm, điều quan trọng là các ngành chức năng của Bắc Kạn cần đẩy mạnh tuyền truyền và gìn giữ, phát huy nét đẹp văn hóa nhà sàn cổ. Kết hợp tốt phát triển du lịch sinh thái với duy trì và bảo tồn các ngôi nhà sàn cổ./.
Nguyễn Thị Huyền Trang
Lớp Văn K51 CLC, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội.