Lâu nay, khoai tàu là sản phẩm của Bắc Kạn được nhiều người biết đến bởi chất lượng của nó rất tốt. Đây là cây trồng thế mạnh, mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp xoá đói giảm nghèo. Tuy nhiên, trong vài năm trở lại đây, diện tích trồng khoai tầu ngày càng bị thu hẹp.
Giá trị kinh tế cao
Nhận thấy trồng cây khoai tàu cho hiệu quả kinh tế cao, góp phần xoá đói giảm nghèo, những năm trước đây, nhiều hộ dân ở các xã Dương Quang (thị xã Bắc Kạn), Đôn Phong, Dương Phong, Quang Thuận (Bạch Thông).. mở rộng diện tích khoai tàu. Do đặc thù của cây khoai tàu phải trồng trên đất mới, khô, không bị úng nước nên người dân vừa có thể trồng loại cây này trên đất ruộng bị khô hạn hoặc trên nương rẫy, chỉ cần vun xới thường xuyên và bón phân đầy đủ thì sẽ cho năng suất cao. Trung bình năng suất cây khoai tàu vào khoảng 70tạ/ha (trên đất đồi, nương rẫy), 80-90tạ/ha (trên đất ruộng). Trong khi giá thị trường dao động vào khoảng 12-13 nghìn đồng/kg, trừ hết chi phí mỗi hộ dân cũng thu nhập trên 80 triệu đồng/ha/năm từ cây khoai tàu.
Tiếp đó, Dự án thâm canh cây khoai tàu đã được đưa vào triển khai thực hiện ở các xã Dương Quang, Đôn Phong nhằm hỗ trợ người dân mở rộng diện tích, phát triển kinh tế. Từ những lợi thế đó, nhiều hộ dân đã không ngừng mở rộng diện tích trồng cây khoai taù. Một số xã như Dương Quang, Đôn Phong là những địa phương trồng nhiều khoai tầu nhất vùng. Đặc biệt là ở Bản Bung (Dương Quang), từ năm 2001-2004 trong thôn luôn có khoảng 70-80% số hộ dân trồng cây khoai taù, hộ trồng nhiều từ 1-2ha, hộ trồng ít cũng 4-5 nghìn mét vuông, nâng tổng diện tích khoai tàu của toàn xã lên 60-70ha/năm. Sản phẩm khoai taù không chỉ đưa ra thị trường trong huyện, trong tỉnh mà còn được thị trường các tỉnh bạn biết đến. Người trồng khoai có cuộc sống ổn định hơn, có thể điều kiện mua sắm thêm được nhiều trang thiết bị trong gia đình và chăm lo cho việc học hành của con cái.
Thiếu đất canh tác-mở rộng diện tích cây khoai tầu gặp nhiều khó khăn
Dường như đã trở thành một nghịch lý với nhiều loại cây trồng ở tỉnh ta đó là hiệu quả kinh tế không đi đôi với thị trường tiêu thụ ổn định. Nhưng với cây khoai tàu, mặc dù có hiệu quả kinh tế cao, thị trường tiêu thụ khá ổn định, tuy nhiên diện tích trồng khoai tàu vẫn đang bị thu hẹp. Điển hình như ở xã Dương Quang, những năm trồng nhiều toàn xã có đến 60-70ha câu khoai tầu, năm trồng ít cũng đến trên 50ha. Nhưng từ năm 2006 đến nay diện tích trồng loại cây này ngày càng giảm, năm 2008 toàn xã chỉ trồng được gần 20ha, trong năm 2009 con số này vào khoảng 11ha. Hay như ở các xã: Đôn Phong, Quang Phong, Quang Thuận...từ năm 2006 đến nay người dân gần như không trồng loại cây này nữa. Ở một số xã người dân chỉ còn trồng cây khoai tầu trong vườn để đáp ứng nhu cầu tự cung, tự cấp của gia đình. Ngay tại Bản Bung-vựa khoai tầu của tỉnh, cả thôn cũng chỉ trồng được gần 5ha trong năm 2009, hộ trồng nhiều nhất cũng chỉ khoảng 2.000m2.
Khi tìm hiểu về vấn đề này chúng tôi được biết, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng diện tích cây khoai tầu ngày càng bị thu hẹp là do thiếu đất canh tác. Như đã nói ở trên, cây khoai tầu là loại cây thích nghi với những vùng đất mới, đất khô, không bị úng nước. Trong những năm trước đây, bên cạnh một số diện tích được trồng ở ruộng cạn thì cây khoai tàu chủ yếu được trồng ở trên đồi hoặc nương rẫy. Tuy nhiên, để bảo vệ và phát triển rừng thì người dân chỉ có thể canh tác trên những nương rẫy cố định, trong khi đó phần lớn đất ruộng hiện nay đều đã được tưới tiêu đầy đủ, diện tích cấy lúa theo đó cũng tăng lên. Điển hình như ở xã Dương Quang, trong 2 năm trở lại đây, toàn xã đã có thêm khoảng 1/3 diện tích đất nông nghiệp chuyển sang cấy lúa nhờ có hệ thống trạm bơm điện mới được xây dựng, kéo theo diện tích trồng khoai tầu giảm. Đồng chí Ma Văn Phẩm, Chủ tịch UBND xã Dương Quang cho biết: “Mặc dù hiện nay cây khoai tầu vẫn cho giá trị kinh tế cao hơn so với các loại cây trồng khác nhưng do thiếu đất canh tác nên diện tích khoai tầu ngày càng giảm. Bên cạnh đó, cây khoai tầu thích nghi với đất mới, khoảng 2 năm phải chuyển sang trồng ở vị trí khác để tránh sâu bệnh, cho năng suất cao, trong khi đất ruộng không còn, người dân lại phải đi xa hơn mới có thể trồng được, như vậy công chăm sóc sẽ tăng lên, hiệu quả kinh tế giảm xuống. Nếu trồng lúa hoặc các loại cây trồng khác thì sẽ không mất nhiều công chăm sóc, tỷ lệ rủi ro ít hơn. Do vậy người dân có tư tưởng ngại khi mở rộng diện tích cây khoai tầu. Trước những khó khăn đó, chính quyền địa phương cũng chưa thể tìm được giải pháp nào để tiếp tục mở rộng diện tích cây khoai tầu”.
Đó cũng là tình trạng chung của nhiều loại cây trồng khác có giá trị kinh tế khi được đưa vào tỉnh ta. Vì vậy, để cây khoai tàu nói riêng, các loại cây trồng khác nói chung, thực sự mang lại giá trị kinh tế, các cấp ngành cần nghiên cứu, xem xét để có thị trường tiêu thụ ổn định, hoặc một hướng đi bền vững, có như vậy người dân sẽ yên tâm để phát triển sản xuất, Bắc Kạn mới trở thành quê hương có nhiều nông sản có thương hiệu./.
P.V