Quýt Quang Thuận (Bạch Thông) được coi là đặc sản của Bắc Kạn, ai một lần thưởng thức sẽ không quên được hương vị rất riêng không trộn lẫn với bất cứ địa phương nào khác. Những trái quýt căng mọng vàng bóng, rất thơm và ngon, đặc biệt người dân không sử dụng thuốc trừ sâu và các loại thuốc bảo quản. Chính vì vậy, quýt nơi đây dễ bán và được giá. Cũng nhờ cây quýt mà vùng quê bình yên này đang đổi thay từng ngày…
*Từ câu chuyện của người thu gom quýt
Biết chúng tôi có ý định tìm hiểu về cây quýt Quang Thuận, chị Vân một tư thương chuyên buôn quýt ở Quang Thuận hồ hởi giới thiệu về quýt nơi đây, từ cách trồng, chăm sóc, cách hái, cách bảo quản…Chị nói say sưa về cây quýt Quang Thuận, chị thuộc cả từng vườn, từng thời điểm vườn nào chín rộ. Nghe chị kể thì có thể hình dung ra cả bản đồ vùng quýt cuả Quang Thuận. Là người thị xã Bắc Kạn, nên ngay từ nhỏ chị Vân đã đến các vườn quýt nơi đây, khi ấy người dân chỉ trồng vài cây quanh nhà để ăn và biếu người thân, chưa trở thành hàng hoá bán ra thị trường. Tiếng lành đồn xa khi những người một lần được thưởng thức quýt Quang Thuận đều không quên được hương vị riêng biệt ấy, có cầu rồi có cung quýt Quang Thuận đã được tư thương trong và ngoài tỉnh đến mua buôn, và đặt cả vườn hàng trăm cây bán lẻ kiếm lời. Chính vì vậy, diện tích cam, quýt được mở rộng theo hằng năm và nhờ đó mà cuộc sống của người dân nơi đây được đổi thay, phát triển.
 |
|
Thiếu nữ Dao thu hoạch quýt ảnh: DK |
Học hết cấp III, phải làm đủ việc để kiếm sống, nên mỗi vụ quýt chị Vân đã vào thu gom để bán kiếm lời, mới vậy mà chị đã thu gom quýt được gần chục năm nay. Vừa thu gom lẻ, một số vườn chị đặt mua cả vườn. Chị cho biết quýt thu gom đến đâu đều bán hết. Chị chủ yếu bán buôn cho các sạp hoa quả hoặc giao cho các nhà hàng không bán lẻ. Giá cả ổn định, mỗi kg chị lãi khoảng 1 đến 3 nghìn đồng tùy từng loại quả và từng thời điểm. Mỗi vụ chị thu lãi hàng chục triệu đồng, vụ nào thắng lớn lãi cả trăm triệu đồng. Thấy làm ăn có lãi nên hiện nay nhiều tư thương đến Quang Thuận thu gom quýt bán kiếm lời. chị kể thêm về những đồi quýt đẹp như các sơn nữ đang thì, vừa căng mọng vừa vàng bóng, muốn đến vườn quýt nên đi vào lúc sáng từ 8.30 h đến 9 h khi sương bắt đầu tan, những tia nắng vàng rực rỡ chiếu xuống tạo nên những tia sắng đầy màu sắc lấp lánh đầy màu sắc và huyền ảo một cách lạ kì, phong cảnh đó rất thơ rất tình. Thấy chúng tôi chăm chú lắng nghe chị đùa: Chị tuy là lái buôn nhưng có tâm hồn nghệ sĩ ra phết đấy chứ!
*Nhiều hộ dân làm giàu nhờ trồng quýt
Theo chân các tư thương buôn quýt chúng tôi đến Quang Thuận, nơi đây chỉ cách thị xã Bắc Kạn khoảng 7 km, những ngôi nhà được xây dựng khang trang trong đó nhiều nhà cao tầng mới mọc lên hỏi ra mới biết phần lớn trong số đó là nhờ trồng quýt. Nhìn các mẹ, các chị nâng niu từng quả quýt nhẹ nhàng để vào sọt tránh dập nát quýt sẽ dễ hỏng không bảo quản được lâu mới thấy người dân nơi đây trân trọng quả quýt đến nhường nào, đó là lẽ hiển nhiên vì nhờ cây quýt đã cho họ cuộc sống đầy đủ, no ấm. Theo chân các hộ dân trồng quýt, men theo các con đường nhỏ chỉ đủ cho chiếc xe máy đi các hộ trồng quýt đã cùng góp làm đường bê tông nhỏ dến các chân vườn để dễ vận chuyển. vất vả lắm chúng tôi mới đi xe được đến chân vườn. Lúc này khoảng9 h sáng sương đang tan, những tia nắng mai ấm áp lan toả trong vườn tạo nên những mảng màu sắc đa sắc. Mọi người không khỏi ngỡ ngàng trước vẻ đẹp của vườn cây trong thời điểm chín rộ, những bàn tay thoăn thoắt hái quýt. Những sườn đồi thoai thoải nơi đây trước kia ngập tràn lau sậy chẳng có giá trị kinh tế, nay các hộ dân không ngừng mở rộng diện tích quýt, những diện tích này đem lại cho người dân hằng trăm triệu đồng mỗi vụ. Dạo quanh các triền đồi trồng quýt, các mảnh vườn đều được chăm sóc cẩn thận đảm bảo cho quýt phát triển thuận lợi và ra nhiều trái nhất.
 |
| Quýt Quang Thuận được người tiêu dùng ưa chuộng nhờ hương vị đậm đà, riêng biệt không trộn lẫn với các loại quýt khác |
Hiện nay toàn xã Quang Thuận đã có khoảng 350 ha quýt đã cho thu hoạch, riêng năm 2008 sản lượng quýt cuả toàn xã đạt khoảng 700 đến 800 tấn với giá cả trung bình từ 7.000 đến 12.000 đồng/kg nhiều hộ gia đình đã trở nên khá giả từ loại cây đặc sản này. Năm 2009, tuy sản lượng quýt không cao bằng bnawm trước do một số diện tích bị ảnh hưởng do mưa thời kì đơm hoa nhưng bù lại quýt năm nay giá bán cao hơn và dễ bán. Trong cái nắng hanh hao ngày đông, gia đình chị Bế Thị Lương và anh Nông Văn Thuật đang khẩn trương hái quýt để kịp giao bán vào ngày hôm sau. Gia đình anh, chị Thuật là hộ trồng quýt còn khiêm tốn trong xã, anh chị có khoảng 1 ha với 600 gốc quýt, nhờ cây quýt từ hai bàn tay trắng chị đã có thu nhập ổn định và có của ăn của để. Chị cho biết: Nếu không có điều kiện đem đi bán các hộ dân nơi đây sẽ bán cho tư thương cả vườn tính theo đầu cây, giá trung bình 7.000 đồng/kg thì mỗi ha bán cả vườn được khoảng 60 đến 70 triệu đồng. TRồng sau 3 năm quýt bói lứa quả đầu tiên, mỗi cây quýt mới bói cho khoảng 10 kg quả, còn cây quýt trưởng thành trong giai đoạn rộ nhất cho từ 50 đến 70 kg quả. Trong những ngày đúng vụ các tư thương thường thuê người hái quýt với tiền công 70.000 đồng/ngày bao ăn uống. 5 người hái quýt một ngày sẽ được từ 7 tạ đến 1 tấn quýt. Các hộ dân tuy bán cả vườn quýt nhưng vẫn có trách nhiệm trông nom cho các tư thương vì cần đảm bảo uy tín cho các tư thương đến làm ăn lâu dài. Hầu hết, các diện tích bà con đều trồng ở những vùng đồi dốc đi lại khó khăn, xa vài cây số, nhưng người dân nơi đây rất có ý thức không bao giờ xâm phạm đến diện tích quýt của người khác. Mọi người cứ việc trồng, chăm sóc đến mùa thu hoạch đến hái không phải trông nom, không lo mất trộm, người miền núi vốn thật thà và hiền hậu. .Đối với các hộ có điều kiện vận chuyển ra ngoài thị xã Bắc Kạn bán giao cho các sạp hoa qủa giá 8.000 đồng/kg, có nhiều nơi để giữ nơi cung cấp đủ trong năm sẽ được giá 9.000 đồng/kg. Còn nếu bán lẻ sẽ đạt từ 12.000 đến 15.000 đồng/kg loại quả to, quả nhỏ từ 10.000 đến 12.000 đồng/kg. Chị Lương cho biết thêm: Giá quýt bán vào thời điểm Tết âm lịch rất được giá giá cao gấp 2 đến 3 lần so với thời điểm chín rộ. Nhiều hộ dân nắm được nhu cầu này nên đã có cách bảo quản quýt chờ đén thưoif điểm giá cao mới đem bán. Theo chị Lương bảo quản quýt không khó mà phải lựa chọn hái quýt đúng vào ngày nắng ấm để quýt khô không dính sương, khi hái không được để dập vỏ, đem về để ở nhà sàn hoặc nhà xây chống nóng thoáng mát sẽ để được từ 1 đến 2 tháng mà không phải sử dụng bất cứ loại hóa chất nào, quýt vẫn đảm bảo màu sắc đẹp, ngọt và thơm. Anh Lý Tiến An thôn Nà Hin là người làm giàu nhờ cây quýt. Thôn người Dao Nà Hin cách đây 2, 3 năm là thôn có 100% số hộ đói nghèo nhưng hiện nay nhờ mở rộng diện tích cam, quýt nên các hộ không có đất ruộng canh tác đã thoát nghèo và làm giàu chính đáng từ cây cam, quýt, anh An là người đi tiên phong trong trồng quýt cuả thôn hiện nay nhờ trồng quýt nuôi lợn mở các dịch vụ xay xát anh đã có thu nhập trên 100 triệu đồng/năm. Là người năng động nên anh biết cách bảo quản quýt bán vào dịp tết nâng lợi nhuận tăng lên khoảng 20%, với quy mô bảo quản từ 500 đến 1.000 kg/vụ đã cho anh thu nhập khá. Đó chỉ là hai hộ dân có các diện tích quýt vào hạng trung bình ở xã. Nhiều hộ dân có thu nhập trên 100 triệu đồng/ năm từ cây quýt ở Quang Thuận từ vài năm nay, họ không ngừng mở rộng diện tích quýt để thay thế các diện tích quýt già cỗi tiêu biểu như hộ ông Lộc Văn Nghinh thôn Boóc Khún, Lộc Văn Ninh, Lưu Đình Lý thôn Nà Thoi, Lưu Thị Nga thôn Nà Đinh, Lưu Đình Thăng thôn Nà Chạp…nhờ cây quýt mà da phần trong số họ đã có nhà xây khang trang, sắm sửa đầy đủ tiện nghi và nuôi con học hành đến nơi đến chốn
 |
| Một góc vườn quýt |
Chiều đông sương giăng trắng bản, nhưng ở Quang Thuận vẫn tấp nập người qua lại, tiếng cười nói râm ran, hòa trong sương lạnh một mùi hương nhẹ nhàng lan tỏa, mùi hương ấy rất riêng, ấm nồng đó là sản vật mà đất trời đã ban cho người dân Quang Thuận đó là cây quýt. Có thể nói rằng cây quýt nơi đây không chỉ là cây “xóa đói, giảm nghèo” mà thật sự là cây làm giàu cho bà con các dân tộc trong xã, sản phẩm quýt quang Thuận đã có mặt tại thị trường một số tỉnh lân cận như Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên, danh tiếng về cây quýt đang ngày dần lan xa để nhiều người biết đến…Đặc biệt, hiện nay các địa phương lân cận như Dương Phong, Đôn, Phông (Bạch Thông) và một số xã thuộc huyện Chợ Đồn giáp với huyện Bạch Thông đang được dự án quy hoạch vùng sản xuất tập trung cam, quýt với diện tích 1.500 ha, trong đó quýt 1.200 ha, cam 300 ha đồng thời nhiều đề tài nghiên cứu về cây cam, quýt nơi đây đang được triển khai hi vọng rằng với những nỗ lực của người dân cây quýt Quang Thuận sẽ là một thương hiệu được người tiêu dùng ưa chuộng ./.
Bài, ảnh H.H