Có một dạo, người ta nhắc đến bản người Dao thôn Khuổi Phầy như một địa bàn khó khăn, hẻo lánh vào bậc nhất của xã Quang Phong, huyện Na Rì. Nhưng với những chính sách hỗ trợ cụ thể của Nhà nước, sự vào cuộc tích cực của cấp uỷ, chính quyền địa phương, cuộc sống của đa số đồng bào dân tộc Dao nơi đây đã dần thay đổi.
Trong căn nhà đã sắm đủ tiện nghi, cụ bà Lý Thị Tin, 85 tuổi trầm ngâm kể: Bản chúng tôi hầu hết là dân di cư tự do từ tỉnh Cao Bằng đến đây, khi mới sang vùng đất này còn hoang vu lắm, chủ yếu là đồi rừng và chưa có ruộng như bây giờ. Vì thế cả bản chỉ sống dựa vào phát rừng, làm nương rẫy, cuộc sống du canh du cư nên luôn trong cảnh “chạy ăn từng bữa”, thiếu thốn trăm bề nhất là những khi giáp hạt. Người lớn, trẻ con, người già khi ấy đều lao động quần quật cả ngày mà vẫn không đủ ăn. Đặc biệt là vào những năm thời tiết khắc nghiệt, ngô, lúa trên nương không cho thu hoạch, dân bản đành “treo niêu”. Ngô, củ mài, sắn luộc là thức ăn chủ yếu của người dân bản. Để có được miếng thịt ăn cũng phải chờ đến ngày lễ, Tết trong năm. Nỗi lo về cái ăn, cái mặc luôn ám ảnh mỗi người dân trong bản.
Chị Lý Thị Lai - con gái của cụ Tin tiếp lời: Đó là những năm cả bản không biết gì về ruộng vườn, về áp dụng khoa học, kỹ thuật, trồng ngô, lúa nương thì quảng canh, năng suất thấp; lại đẻ dày, đẻ nhiều nên đã khổ lại càng khổ thêm. Tuổi thơ của chúng tôi chỉ quẩn quanh với nỗi lo làm thế nào để không bị đói nên từ người lớn đến trẻ nhỏ trong bản đa phần mù chữ. Nhưng đó là chuyện của ngày trước, những năm gần đây cuộc sống của bản Khuổi Phầy đã và đang đổi thay từng ngày.
Thôn Khuổi Phầy có 16 hộ, 65 nhân khẩu với gần 100% là đồng bào dân tộc Dao cùng sinh sống, những năm qua được Đảng, Nhà nước quan tâm, nhiều hộ nghèo đói đứt bữa đã được hỗ trợ, nhất là trong những năm 2004 – 2008 nhiều hộ có nhà tạm đã được hỗ trợ làm nhà mới theo Chương trình 134 của Chính phủ, đồng thời thôn cũng đã được hỗ trợ từ các hợp phần sản xuất của Chương trình 135 dành cho vùng có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn. Không chỉ được quan tâm hỗ trợ trong phát triển kinh tế, hệ thống phân trường cũng đã được ngành Giáo dục quan tâm mở tại thôn, do đó 100% con em đồng bào được đi học. Cùng với sự quan tâm, hỗ trợ của Nhà nước, chính quyền xã cũng đã cử cán bộ phụ trách lên tận thôn để tuyên truyền người dân khai hoang ruộng để cấy lúa nước, hướng dẫn bà con cách trồng ngô, lúa cho năng suất cao và vận động bà con nuôi trâu, bò, lợn, gà… dần dần bà con người Dao nơi đây đã thay đổi nhận thức, từ bỏ lối canh tác lạc hậu và đoàn kết cùng nhau vươn lên xoá đói, giảm nghèo, quyết tâm xây dựng cuộc sống mới ngày càng ấm no, tiến bộ hơn.
Theo một số cán bộ địa phương kể lại, để thay đổi nếp nghĩ cũng như phong tục tập quán vốn đã theo đồng bào từ bao đời nay là không đơn giản chút nào. Lúc đầu vận động bà con ổn định cuộc sống định canh định cư, khai hoang ruộng đất và thực hiện thí điểm các mô hình là không hề dễ dàng, nhiều hộ dè dặt và nghi ngờ về hiệu quả mang lại. Thế nhưng người dân đã được cán bộ xã tận tình hướng dẫn triển khai các mô hình thí điểm trồng lúa nước. Bà con còn được hỗ trợ hoàn toàn về giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật trong những năm đầu thực hiện, họ chỉ cần bỏ công chăm sóc theo hướng dẫn của cán bộ. Đất không phụ công người nên chỉ sau vụ thu hoạch, nhà nào trồng lúa nước đã có thóc để ăn. Nhiều hộ thấy có hiệu quả kinh tế nên đồng loạt khai phá đất hoang hoá thành những thửa ruộng, với mong muốn ổn định được nguồn lương thực, không cần phải lo bữa đói, bữa no ngày giáp hạt. Nhờ đó, từ chỗ không có ruộng vườn, đến nay bà con đã tích cực khai hoang được 12.000m2 ruộng cho hiệu quả kinh tế bước đầu. Bên cạnh việc thâm canh lúa nước, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, bà con còn đẩy mạnh trồng ngô, thu hái cây thạch đen và sẵn có con đường được mở đến đầu đường mòn rẽ lên thôn, bà con đã có thể xuống núi giao lưu với bên ngoài và buôn bán các loại nông sản do chính mình làm ra để từng bước cải thiện cuộc sống.
Hiện nay, từ chăm chỉ làm ăn, phát triển kinh tế gia đình một số gia đình trong thôn đã mua được xe máy để đi, có ti vi để tiếp thu kiến thức khoa học… Từ chỗ có 100% hộ đói, nghèo đến nay trong thôn đã có 4 hộ thoát nghèo, không còn hộ đói như trước kia. Điển hình như hộ gia đình trưởng thôn Vì Văn Khét, anh là một trong những hộ đi tiên phong trong phát triển chăn nuôi trâu, bò, trồng ngô và cấy lúa nước. Hiện gia đình anh không chỉ đảm bảo nguồn lương thực trong năm mà còn có thu nhập trên 20 triệu đồng/năm, trở thành hộ gia đình tiêu biểu để bà con học tập và noi theo.
Khuổi Phầy hôm nay, dẫu còn nhiều khó khăn, đường xá chưa được mở đến trung tâm thôn, diện tích đất ruộng mới khai phá còn ít so với nhu cầu sản xuất của bà con, và một số diện tích chưa chủ động được nước do thiếu nguồn và chưa có hệ thống kênh mương phục vụ ruộng đồng… Nhưng những ngôi nhà tạm bợ, dột nát năm xưa giờ đã được thay thế bằng những ngôi nhà lợp mái proximăng chắc chắn hơn, 100% trẻ em trong thôn đã được đến trường, đời sống của đồng bào Dao nơi đây đang thay đổi từng ngày .
Chia tay Khuổi Phầy, hiện rõ trên gương mặt người nông dân nơi đây là niềm vui đón xuân và mừng cho sự đổi thay bước đầu trên bản làng vùng cao vốn còn nhiều khó khăn. Tin tưởng rằng với sự quan tâm hỗ trợ Đảng, Nhà nước và sự vào cuộc của các cấp uỷ, chính quyền địa phương trong việc xây dựng các công trình đường giao thông, điện lưới quốc gia, hệ thống kênh mương… và đặc biệt là sự đồng lòng của chính người dân nơi đây, chắc chắn trong thời gian tới cuộc sống của đồng bào Dao thôn Khuổi Phầy sẽ tiếp tục thay đổi, ngày càng ấm no, hạnh phúc hơn.
A.T