Trong năm 2011, bằng nhiều biện pháp tích cực, Chợ Đồn đã cơ bản khống chế được dịch sâu ong gây hại mỡ trên địa bàn. Tuy nhiên, bước sang năm 2012, hàng trăm ha rừng mỡ tiếp tục phát hiện có nhộng sâu dưới đất.
Từ giữa tháng 8/2011, sâu ong ăn lá mỡ đã gây hại 17,4ha rừng mỡ 3-4 năm tuổi tại xã Phong Huân và thị trấn Bằng Lũng. Trong đó có khoảng 0,4ha rừng mỡ bị ăn trụi. Đến cuối tháng 9, đầu tháng 10, mật độ phổ biến 50-100 con/cây, cao 300 con/cây, cá biệt 600 con/cây. Mặc dù đã được cơ quan chuyên môn tập huấn, tuyên truyền về kỹ thuật phòng trừ nhưng do nông dân chủ quan, phun trừ muộn nên hiệu quả phòng trừ không cao.
Đến đầu tháng 12/2011, sâu đã lây lan sang các xã lân cận như Bằng Lãng, Đại Sảo, Phương Viên, Nghĩa Tá, Bình Trung, Rã Bản, Đông Viên... mật độ phổ biến 100-200 con/cây, cao 300-400 con/cây, cá biệt 600 con/cây. Sau khi Huyện đoàn tổ chức đoàn viên thanh niên ra quân hỗ trợ thì dịch sâu ong mới được khống chế cơ bản.
Tuy nhiên, hiện tại kén sâu đã phát tán lan rộng ra nhiều xã. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tổng diện tích nhiễm sâu đến nay đã lên tới gần 150ha. Hầu như rừng mỡ ở các xã phía nam đều có sâu ong xuất hiện.
 |
| Sâu non có thể diệt thủ công bằng cách ngắt lá có sâu bám rồi tiêu hủy. |
Đồng chí Đặng Văn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết, Sở đã chỉ đạo Chi Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật vào kiểm tra thực tế tại địa bàn. Sau đó, trực tiếp lãnh đạo Sở cũng đã vào kiểm tra. Hiện tại sâu mới đang ở giai đoạn nhộng nằm dưới đất. Sau khi trưởng thành sẽ vũ hóa (hóa bướm); tiếp đến chúng giao phối và đẻ trứng tập trung dưới lá; trứng nở ra thành sâu non và đây chính là tác nhân gây hại mỡ với tốc độ nhanh. Sâu non ăn chồi, lá non thậm chí cả gân lá khiến cho cây bị trụi lá hoàn toàn nếu không có biện pháp diệt trừ.
Sâu non sẽ gây hại vào hai thời kỳ trong năm là giai đoạn lộc xuân (tháng 4- 5) và giai đoạn lộc thu (tháng 9- 10). Như vậy, hiện dù chưa có sâu non nhưng có nghĩa hàng trăm ha rừng mỡ của Chợ Đồn đang tiềm ẩn nguy cơ rất lớn bị sâu gây hại trong thời gian tới. Nếu không có biện pháp cấp bách dịch sẽ còn lan rộng hơn nữa và khi đó để khống chế sẽ là nhiệm vụ vô cùng khó khăn.
Theo đồng chí Hà Sỹ Huân, Phó Chủ tịch UBND huyện, nguy cơ sâu ong phá hại tiềm ẩn là rõ ràng. UBND huyện đã khẩn trương chỉ đạo UBND các xã, các thôn, bản và người dân theo dõi kỹ càng quá trình phát triển của nhộng sâu để chuẩn bị bước vào diệt ngay khi sâu non xuất hiện. Đây là biện pháp tối ưu vì với địa hình rừng trồng hiện tại để thu nhặt nhộng sâu trong đất là không thể. Hơn nữa, sâu non sức đề kháng kém sẽ diệt nhanh hơn.
Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có báo cáo trình UBND tỉnh để có hướng chỉ đạo cụ thể. Đây không phải là lần đầu dịch sâu ong phá hại mỡ xuất hiện trên địa bàn tỉnh mà đã có một lần- cách đây hơn chục năm tại Ba Bể. Diệt sâu ong không khó, nhất là khi chúng đã phát triển thành sâu non sẽ đỡ tốn thuốc và bảo vệ được môi trường.
Vấn đề đặt ra ở đây là rừng trồng ở Chợ Đồn có địa hình độ dốc lớn; mật độ trồng tương đối dầy; đặc biệt là đa phần rừng thiếu đường đồng mức. Điều này sẽ gây những khó khăn không nhỏ cho quá trình phun thuốc diệt trừ. Ngoài ra, thực tế trong năm 2011, đa phần người dân có rừng bị dịch phá đều chưa thật sự nhiệt tình với việc diệt trừ.
Nếu chỉ ở mức nhỏ lẻ thì người dân phải chủ động. Còn nếu diện tích bị hại lớn thì huyện sẽ phải chủ động kinh phí từ nguồn dự phòng để hỗ trợ người dân khắc phục. Quan trọng nhất là thời điểm diệt phải đúng vào sâu non hình thành. Thông thường, sau khi hóa bướm khoảng 8- 10 ngày chúng sẽ giao phối, đẻ trứng; sau 3- 5 ngày trứng mới nở. Có nghĩa tốc độ phát triển là rất nhanh vì vậy nếu lơ đãng kiểm tra thường xuyên sẽ là rất nguy hiểm.
Hiện tại, mật độ nhộng đang phổ biến từ 20- 25 con/m2; mật độ cao là 30 con/m2. Do thời tiết rét đậm kéo dài nên sâu ong hóa bướm chậm so với cùng kỳ 2011. Tuy nhiên, dự báo khoảng giữa tháng 2, nhộng trưởng thành sẽ hóa bướm rộ, nếu không phòng trừ kịp thời sẽ gây hại tới sinh trưởng, phát triển của rừng mỡ ngay từ tháng 2./.
T.S