Cây Dong riềng và nghề làm miến ở Côn Minh
17:00' 18/07/2012 (GMT+7)

 Cây dong riềng đang được tỉnh ta chỉ đạo phát triển để tạo ra sản lượng hàng hóa lớn, mang lại thu nhập cao cho người dân. Năm nay, toàn tỉnh trồng được hơn 1.800 ha, đi nhiều nơi trên địa bàn tỉnh đều dễ dàng bắt gặp những vạt dong riềng xanh tốt đang thời kỳ ra hoa, mang theo niềm tin của bà con nông dân về một vụ sản xuất thắng lợi.

.

 

Côn Minh nhà nhà trồng dong riềng
Côn Minh- nhà nhà trồng dong riềng


Lịch sử cây dong riềng tại côn minh


Trước những khởi sắc đáng mừng về trồng và chế biến cây dong riềng tại tỉnh nhà, chúng tôi tìm về xã Côn Minh, huyện Na Rì – nơi được coi là "đất tổ" của cây dong riềng ở Bắc Kạn để tìm hiểu về nguồn gốc hình thành và phát triển của loài cây đang được coi là cây trồng mũi nhọn trong phát triển nông lâm nghiệp, xoá đói giảm nghèo của tỉnh.


Vượt đèo Áng Toòng trong lúc quốc lộ 3b đang được thi công dang dở, trên công trình ngổn ngang những đất cùng đá này, đoạn đường đã dốc nay càng trở nên gập gềnh khó đi hơn. Từ trên đỉnh đèo phóng tầm mắt xuống, Côn Minh hiện lên như một dải lụa đa màu, uốn mình dưới chân núi. Khi biết chúng tôi muốn tìm hiểu về nguồn gốc và lịch sử trồng cây dong riềng ở đây, bà con ai cũng hồ hởi nói chuyện một cách rất cởi mở. Khi được hỏi cây dong riềng đã được trồng ở đây từ bao giờ? Câu trả lời mà chúng tôi nhận được đều là “từ lâu lắm rồi”. Theo lời giới thiệu của bà con, chúng tôi tìm đến nhà ông Nông Văn Cập ở thôn Lùng Vạng, người đã gắn bó với cây dong riềng và nghề làm miến suốt thời gian qua ở Côn Minh.


Theo ông Cập thì cây dong riềng được bà con ở đây trồng từ những năm 1960, lúc đó gần như ở khu vực thôn Bản Lài, Lùng Vạng nhà nào cũng trồng nhưng chỉ là tự cung tự cấp, lấy củ về ăn phục vụ trong gia đình.

Hình ảnh một thời chế biến thủ công như thế này đã qua
Chế biến thủ công như thế này đã và đang dần được thay thế bằng những hệ thống máy móc hiện đại.


Đến năm 1985, một số đồng bào từ Thái Bình lên khai hoang thấy cây dong riềng ở đây phát triển rất tốt, mà ở miền xuôi rất cần tinh bột nên bà con đã tích cực mở rộng diện tích và vận chuyển tinh bột về dưới xuôi bán. Tuy nhiên cũng chỉ dừng lại ở mức nhỏ lẻ, bởi giao thông lúc bấy giờ đi lại còn khó khăn, việc vận chuyển nông sản hàng hoá chưa được thuận lợi như bây giờ.


Từ bán tinh bột chuyển sang sản xuất miến dong


Khoảng những năm 90 của thế kỷ 20, một bước tiến mới trong việc trồng cây dong riềng ở Côn Minh đó là người dân đã tự chế biến ra sản phẩm miến, từ củ dong riềng do chính họ trồng. Vậy là từ ngôi làng nhỏ bé nằm dưới chân đèo Áng Toòng, một quy trình sản xuất ra thương phẩm khép kín đã hình thành, bà con tự trồng dong riềng lấy củ rồi chế biến tinh bột rồi theo một quy trình để có sản phẩm miến dong.

 

Người đầu tiên làm ra sản phẩm miến dong ở đây là ông Trịnh Văn Từ. Dù ông không còn, nhưng người dân nơi đây vẫn thường nhắc đến ông như một người đã đặt những viên gạch đầu tiên để xây dựng thương hiệu miến dong Côn Minh, cũng như tạo bước ngoặt lớn trong phát triển cây dong riềng ở Côn Minh nói riêng và Na Rì nói chung. Sau đó, các hộ gia đình của ông Nguyễn Văn Bảo, Nguyễn Đình Bích, Nguyễn Văn Thăng... cũng bắt tay vào làm miến dong, từ đó không ai bảo ai, chính những hiệu quả kinh tế mang lại cho người dân nên nghề làm miến dong ở Côn Minh như một mạch ngầm lan toả khắp hai thôn Bản Lài và Lùng Vạng. Mỗi vụ trồng dong riềng bà con lại mở rộng thêm một ít diện tích, chỉ làm theo phương pháp thủ công và khâu tiêu thụ còn khó khăn nên bà con cũng chưa dám trồng nhiều.

Thay vào đó là công nghệ điện và nôi hơi tráng liên hoàn
Công nghệ chế biến miến dong chạy bằng điện, nồi hơi tráng liên hoàn.


Từ năm 1998, giao thông đi lại được thuận tiện hơn, tay nghề của bà con ngày càng được nâng cao, chất lượng củ dong tốt nên sản phẩm miến Côn Minh đã dần được mọi người biết đến, không chỉ cung cấp cho bà con trong xã, trong huyện mà đã vươn ra thị trường ngoài tỉnh và sang các tỉnh bạn. Những chuyến xe khách từ Na Rì đi ra đến địa phận hai thôn Lùng Vạng và Bản Lài bao giờ cũng đỗ lại để khách mua chút miến dong về làm quà. Nhất là những dịp giáp tết sản phẩm miến dong ở đây được người tiêu dùng ưa chuộng, các thương lái đến tìm mua và phân phối đi khắp nơi.

 

Năm 2001 Hợp tác xã sản xuất và chế biến dong riềng Côn Minh được thành lập với 17 hộ dân tham gia, quy mô sản xuất và chế biến dong riềng đã được mở rộng và chú trọng hơn vì thế chất lượng miến càng được nâng cao, đã dần tạo được uy tín và thương hiệu trên thị trường.


Trồng dong riềng và nghề làm miến dong đang được bà con duy trì và phát triển, cây dong đã giúp nhiều gia đình ở đây thoát nghèo. Nhưng vụ trồng dong riềng năm 2003 một việc đau lòng đã đến với người trồng dong. Đến tháng 7 cây bị chết hàng loạt khiến cho cả một vùng trồng dong riềng gần như mất trắng, chỉ còn một số gia đình giữ lại được chút giống. Những vụ trồng dong sau đó trên các triền đồi, soi bãi không còn thấy sắc đỏ của hoa dong nữa, những bếp lửa cũng hiu quạnh bởi không có củ dong để sản xuất miến... Những tưởng cây dong riềng từ đây sẽ hết duyên với mảnh đất này.

Thay vì dùng dao thái miến thi nay hoàn toàn dùng bằng máy
Thay vì dùng dao thái miến thì nay hoàn toàn dùng bằng máy


Tia hy vọng khôi phục làng nghề được thắp lên khi có sự vào cuộc của lãnh đạo chính quyền địa phương, nhận thấy Na Rì có nhiều điều kiện thuận lợi và khả năng phát triển cây dong riềng tạo ra sản phẩm hàng hoá mang lại giá trị kinh tế cao nên năm 2007, Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện Na Rì đã đi lấy giống dong riềng DR-1 tại tỉnh Hà Tây cũ về trồng thử nghiệm tại các xã Côn Minh, Quang Phong, Hữu Thác. Kết quả thu được rất khả quan, dễ canh tác, năng suất cao, chất lượng và tỷ lệ tinh bột tương đương với giống địa phương.


Cũng trong năm 2007 anh Nông Văn Chính, một người dân ở thôn Lùng Vạng, xã Côn Minh (Na Rì) đã mạnh dạn đầu tư hơn 100 triệu đồng mua dây chuyền chế biến tinh bột đưa về sử dụng, thay thế cách làm thủ công trước đây, tạo ra bước ngoặt lớn trong chế biến và sản xuất miến dong ở địa phương. Theo đó chỉ với 43ha được trồng năm 2007, sang năm 2008 đã tăng lên 88 ha, 2009 là 138 ha, năm 2010 là 153 ha, 2011 là 374 ha, vụ trồng dong riềng năm 2012 này con số lên đến 822 ha. Từ hai thôn Lùng Vạng, Bản Lài đã lan rộng ra khắp các thôn bản ở Côn Minh, rồi sang những xã khác như Quang Phong, Hảo Nghĩa, Hữu Thác đến nay cây dong riềng đã phủ khắp 22 xã, thị trấn của huyện Na Rì.


Mở rộng diện tích và xây dựng thương hiệu miến dong Bắc Kạn


Ngoài Côn Minh (Na Rì) thì huyện Ba Bể cũng là nơi trồng dong riềng từ rất sớm, thấy được hiệu quả kinh tế từ cây dong riềng mang lại nhiều địa phương đã tự mang giống về trồng. Năm 2010 toàn tỉnh chỉ có hơn 270 ha dong riềng tập chung chủ yếu ở Na Rì và Ba Bể thì sang năm 2012 thực hiện chủ trương của tỉnh về mở rộng diện tích cây dong riềng nên con số đã lên đến hơn 1.800 ha và phủ khắp các huyện, thị xã trong toàn tỉnh.

Sản phẩm miến dong côn minh đã nổi tiếng khắp cả nước
Sản phẩm miến dong Côn Minh đã nổi tiếng khắp cả nước


Nhiều địa phương tuy mới năm đầu đưa cây dong riềng vào trồng nhưng do thực hiện tốt công tác tuyên truyền và chuyển giao khoa học kỹ thuật nên bà con tích cực hưởng ứng, chăm sóc cây dong riềng hiện tại cây sinh trưởng và phát triển rất tốt, thời tiết lại thuận lợi nên hứa hẹn có một mùa dong thắng lợi.


Song song với việc mở rộng diện tích trồng thì công tác chế biến và tìm đầu ra cho sản phẩm miến dong cũng đang được các cấp ngành của tỉnh đặc biệt quan tâm. Nhiều cơ sở sản xuất chế biến tinh bột đã được thành lập đảm bảo đầu ra cho bà con nông dân khi đến mùa thu hoạch. Cùng với đó các cấp ngành chức năng của tỉnh đang khẩn trương xây dựng đề án xin công nhận “nhãn hiệu tập thể” cho sản phẩm miến dong Bắc Kạn. Dự kiến khoảng tháng 9 đến tháng 10 tới đây sẽ chính thức đón nhận nhãn hiệu Miến dong Bắc Kạn.


Với mức thu nhập trên 100 triệu đồng/ha, dong riềng được xác định là cây trồng mũi nhọn trong phát triển nông lâm nghiệp của tỉnh nhà. Cùng với sự quan tâm của các cấp ngành chức năng, sự nỗ lực học hỏi kỹ thuật thâm canh của bà con nông dân tin rằng cây dong riềng và sản phẩm miến dong sẽ góp phần không nhỏ vào sự phát triển của Bắc Kạn./.

Bài và ảnh: Nông Vui- Hồng Tuyến 

Ý kiến của bạn

*
*
*
,
,
,
,