Vì sao nhiều doanh nghiệp nhập phải dây chuyền “rởm”?
07:41' 10/07/2012 (GMT+7)
Không ít người đã ví von rằng Bắc Kạn đã trở thành điểm tập kết của nhiều công nghệ chế biến lạc hậu mà thế giới cũng như trong nước đã bỏ từ lâu. Hiện trạng nhiều doanh nghiệp mua công nghệ, thiết bị, nhất là công nghệ lạc hậu về rồi "để đấy" đang khiến bức tranh công nghiệp của tỉnh mang màu ảm đạm.
Nhập về để bán sắt vụn
Rình rang đầu tiên là dự án Nhà máy Xi măng Bắc Kạn, ứng dụng công nghệ lò đứng và là dự án cuối cùng xây dựng nhà máy xi măng sử dụng công nghệ lò đứng tại Việt Nam. Rất nhiều cán bộ khoa học đã phản đối việc áp dụng công nghệ này vì ai cũng biết nó đã quá lạc hậu, cho dù có sản phẩm thì cũng không thể cạnh tranh nổi với các nhà máy xi măng lò quay có công suất hàng triệu tấn/năm. Và thực tế đã là như vậy. Với công nghệ cũ này việc chuyển đổi mô đun sang lò quay sẽ tiêu tốn… vài trăm tỷ.
Nhà máy chế biến tinh bột sắn Bắc Kạn có dây chuyền sản xuất tinh bột trị giá vài chục tỷ, hoàn thành trong niềm hân hoan phấn khởi nhưng mới chỉ chạy thử được mấy tiếng đồng hồ rồi… hỏng. Nhà máy Gang Cẩm Giàng với công nghệ đúc gang có từ những năm… 1960 của thế kỷ trước.
Vài năm trước, Công ty TNHH một thành viên kim loại màu Thái Nguyên là đơn vị liên doanh với tập đoàn TEPARAK Thái Lan để xây dựng dây chuyền chế biến tinh bột kẽm, có tên gọi là liên doanh công nghiệp kẽm Việt Thái (tên giao dịch quốc tế là VITHAZINCO). Tổng số vốn đầu tư vào nhà máy đã hơn 9 triệu USD, nhưng trên thực tế thiết bị lại chưa đồng bộ, nhà máy không chạy được nên suốt nhiều năm qua cứ để trưng bày giữa xã Bản Thi để bà con “chiêm ngưỡng”, các bên không thể làm các bước bàn giao. Chưa hết vì sử dụng ngoại hối không đúng quy định nên dự án còn bị cơ quan chức năng phạt hơn 10 triệu đồng….
Dây chuyền bột đá của một công ty khác ở Bắc Kạn cũng được kỳ vọng sẽ đem lại nhiều đổi mới nhưng cuối cùng vẫn không chạy ổn định. Sản phẩm làm ra không đạt yêu cầu…
Nhà đầu tư mạo hiểm với chính mình
Qua những sự vụ rình rang nói trên, có thể thấy rõ một điều là đa phần các nhà đầu tư đều tự mạo hiểm với chính số tiền mình bỏ ra. Vác tiền đi mua công nghệ nhưng việc thẩm định lại khá sơ sài. Theo lãnh đạo ngành ngân hàng, dự án Nhà máy Xi măng vay vốn trên địa bàn hơn 30 tỷ, chỉ thu hồi được 18 tỷ. Dự án Nhà máy chế biến tinh bột sắn vay hơn 10 tỷ từ ngân hàng Đầu tư Phát triển, bán sắt vụn thu được hơn 7 tỷ.
 |
| Nhà máy chế biến bột đá siêu mịn của Tổng Công ty Cổ phần Khoáng sản Na Rì Hamico đặt tại Ngân Sơn vẫn chưa có sản phẩm. |
Các ngân hàng cũng đang đau đầu vì thật sự không đủ điều kiện thẩm định được hết dây chuyền công nghệ. Hơn thế nữa hồ sơ vay vốn của các doanh nghiệp đều rất hoàn chỉnh, giấy phép chứng nhận đầu tư dấu đỏ, cho vay là yên tâm nhưng chẳng ngờ là các doanh nghiệp toàn bị nhập về dây chuyền cũ, rởm.
Theo Tiến sĩ Đỗ Tuấn Khiêm, Giám đốc Sở Khoa học Công nghệ Bắc Kạn, có thể nhân lực thẩm định là chưa đủ nhưng nếu các chủ đầu tư có đề xuất, đề nghị ngành thẩm định thì ngành sẽ đứng ra làm đầu mối để thẩm định. Sự am hiểu khoa học của ngành sẽ giúp tìm được những cán bộ đủ trình độ từ các Viện, Trung tâm nghiên cứu giúp sức. Thế nhưng, từ khi tái lập chưa có một chủ đầu tư nào khi nhập dây chuyền công nghệ quan tâm cả. Tất cả đều “thuê” ở đâu đó, trên giấy tờ thì rất đầy đủ nhưng chẳng hiểu sao toàn nhập phải dây chuyền cũ hoặc không đồng bộ.
Trước đây theo quy định, một dự án đầu tư bao giờ cũng phải có phần nội dung giải trình về công nghệ, trong đó phân tích, so sánh các phương án công nghệ nhằm lựa chọn ra phương án công nghệ tối ưu và lên dự kiến danh mục máy móc, thiết bị cho dây chuyền công nghệ đó. Tuy nhiên, hiện nay do nhu cầu đơn giản hóa thủ tục hành chính, nên trong hồ sơ dự án không nêu rõ được nội dung công nghệ. Từ đó, khi nhập công nghệ về và đưa vào sản xuất lại gây ảnh hưởng đến môi trường hoặc không chạy được thì cũng đã “lỡ”, khó mà khắc phục được.
Theo quy định của Luật Đầu tư, theo quy định của Nghị định số 108/2006/NĐ-CP ngày 22/9/2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư, cơ quan đó phải có trách nhiệm hỏi ý kiến của các cơ quan Bộ, ngành có liên quan trước khi cấp giấy chứng nhận đầu tư cho doanh nghiệp. Đối với dự án phân cấp cho địa phương thì phải xin ý kiến của Sở Khoa học Công nghệ địa phương, nhưng hầu hết điều này chưa được quan tâm đúng mức.
Theo ông Nông Đình Thép, Phó Trưởng Phòng Quản lý Công nghiệp, Sở Công thương Bắc Kạn, ngành cũng chỉ tham gia đến mức góp ý và quan trọng nhất là xem xét dự án có đúng quy hoạch công nghiệp hay không còn không thể kiểm tra dây chuyền, công nghệ, thiết bị doanh nghiệp nhập được vì bản thân doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm, hơn nữa giám sát việc đó là Hải quan.
Thời gian qua, ngành Khoa học công nghệ mới chỉ thực hiện ở mức góp ý cho các dự án là chủ yếu. Mà đã là góp ý thì các chủ đầu tư có thể nghe hoặc không nghe. Rõ ràng đang có một lỗ hổng về kiểm soát công nghệ mà nếu không tăng cường khắc phục thì nhà đầu tư mất tiền, còn công nghiệp của tình thì đi xuống. Về phía ngân hàng trên địa bàn, tìm được một dự án đầu tư để cho vay cũng đã là rất quý. Nhưng việc thẩm tra không tới chốn thì hậu quả cơ bản chính các ngân hàng lãnh chịu.
Từ năm 2009, Bộ Khoa học Công nghệ đã có Thông tư 10/2009/TT-BKHCN hướng dẫn thẩm tra công nghệ các dự án đầu tư tuy nhiên chưa bao giờ chúng ta thực hiện được trọn vẹn vì nhiều lý do. Cần thiết chúng ta cần phải có một quy định hay cách làm nào đó kỹ càng hơn để có thể kiểm tra được công nghệ, thiết bị của các dự án trước khi cấp giấy chứng nhận đầu tư- Tiến sĩ Khiêm đề xuất./.
Tuấn Sơn