Những năm trước đây đường đến xã Thượng Quan (Ngân Sơn,Bắc Kạn) rất khó khăn nhất là vào mùa mưa. Ấn tượng đến với Thượng Quan khi đó không chỉ là đường giao thông đi khó mà nơi đây tình trạng sinh con thứ 3 trở lên chiếm tỉ lệ lớn dẫn đến tỉ lệ đói nghèo cao. Thượng Quan còn là địa bàn có nhiều tài nguyên khoáng sản nên tình trạng khai thác vàng trái phép diễn ra gây bức xúc trong nhân dân. Vài năm trở lại đây đường đến Thượng Quan đã đi lại thuận tiện, cuộc sống nơi đây đang dần thay đổi, nhưng vẫn còn đó những trăn trở.
Ông Chủ tịch UBND xã Thượng Quan cho biết: so với những năm trước đây cuộc sống của bà con nhân dân đã có nhiều đổi thay đáng phấn khởi. Đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân từng bước được nâng lên. Đồng bào Dao trước đây du canh du cư thì nay đã định canh định cư, ổn định cuộc sống vươn lên thoát nghèo Khoảng 7 năm trước tình trạng sinh con thứ 3 trở lên diễn ra thường xuyên cá biệt có nhiều trường hợp sinh con thứ 12. Nhưng vài năm trở lại đây tình hình sinh con thứ 3 đã giảm đáng kể. Trong năm nay chỉ còn một trường hợp.
 |
| Trẻ em ở Thượng Quan tuy được đến trường nhưng cuộc sống còn nhiều thiếu thốn. |
Là địa bàn rộng dân cư không tập trung, diện tích tự nhiên của xã là 16.097ha trong đó chủ yếu là đất đồi rừng, đất sản xuất nông nghiệp có hơn 120 ha. Xã Thượng Quan có 4 dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao sinh sống trên 22 thôn bản, trong đó dân tộc Dao chiếm đa số. Cuộc sống của người dân tuy đã nhiều đổi thay những vẫn còn đó khó khăn đặc biệt là các thôn vùng cao xa trung tâm và thiếu đất canh tác. Khó khăn nhất ở địa bàn xã Thượng Quan là địa hình rộng, dân cư không tập trung. Theo ông chủ tịch UBND xã thì đường đến các thôn vùng cao vô cùng khó khăn. Điển hình là thôn Slam Coóc (đây là thôn đồng bào Dao, giáp 3 tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng và Bắc Kạn), muốn đến đó phải đi từ trung tâm xã Thượng Quan theo Quốc lộ 279 đi sang Na Rì sau đó đến xã Vũ Loan (Na Rì), từ đây đi bộ khoảng 10 km mới đến nơi. Muốn đi thôn Pù Pót thì phải sang xã Lương Thượng (Na Rì) đi lên thôn người Mông Khuổi Nộc và đi bộ sang cũng khoảng chục ki lô mét đường rừng. Nếu đi đường tắt thì phải băng qua các cánh rừng mất gần một ngày đường đi bộ.
Biết tôi có ý định lên các thôn vùng cao Bà Phó Chủ tịch HĐND xã nói: Không đi dược đâu, phải có người địa phương dẫn đường, không sẽ bị lạc rừng vì hầu hết các lối đi đều đường mòn, tuy cũng có một số hộ người Dao sống rải rác nhưng họ chỉ giao tiếp bằng tiếng Dao hoặc tiếng Tày còn tiếng phổ thông chỉ bọn trẻ được đi học mới biết, đa phần người già không biết giao tiếp bằng tiếng phổ thông.
Do địa bàn xa nên việc chuyển giao khoa học kĩ thuật cho người dân còn gặp nhiều khó khăn, người dân chưa áp dụng có hiệu quả khoa học kĩ thuật vào sản xuất, chăn nuôi thì manh mún, nhỏ lẻ nên đời sống còn nhiều thiếu thốn. Nhiều thôn vùng cao có phân trường tiểu học cho trẻ học tập. Hiện nay toàn xã có 11 phân trường và trường chính đến hết bậc tiểu học thì một số thôn như Khuổi Bin, Sam Coóc…phải học nhờ các xã lân cận vì đường đến trung tâm xã quá xa. Hiện nay, xã Thượng Quan từ nguồn vốn 135 đã xây dựng một căn nhà nội trú dân nuôi với 5 phòng học cho học sinh các thôn vùng cao, khoảng 50 học sinh ở bán trú tại đây, các em đa phần là con em đồng bào Dao, có hoàn cảnh khó khăn, gia đình đông anh em, các em phải đi bộ từ 4 đến 6 tiếng đồng hồ mới đến được trường học. Qua tiếp xúc các em đều mong muốn được học tập ở bậc cao hơn nhưng do hoàn cảnh kinh tế gia đình rất khó khăn, nhiều gia đình ngay việc lo cho các con đủ ăn đủ mặc đã quá sức chứ chưa kể đến các chi phí cho con em học tập ở các trường chuyên nghiệp.
Toàn xã Thượng Quan có 623 hộ thì có đến 278 hộ nghèo, tập trung ở các thôn vùng cao đông con và thiếu đất canh tác, cuộc sống chủ yếu phụ thuộc vào nương rẫy và trồng ngô, vì thế lương thực chính là ngô. Nhiều thôn có tỉ lệ đói nghèo lớn như thôn người Dao Khuổi Bin, 100% số hộ đói, nghèo, Sáo Sào có 45 hộ thì 40 hộ thuộc diện đói nghèo, thôn Sam Coóc có 22 hộ thì có 17 hộ nghèo…Cô Nguyễn Thị Tý - Hiệu trưởng Trường Mầm non Thượng Quan cho biết: Dù nhiều cố gắng nhưng do địa bàn rộng không tập trung nên số trẻ trong xã huy động đến nhà trẻ và mẫu giáo đạt khoảng 50% vì đường xa, có lớp chỉ vài học sinh. Hiện nay, Trường Mầm non có 7 phân trường và một trường chính, ngoài trường chính vừa được đầu tư xây dựng còn lại các phân trường đều là nhà tạm và học nhờ, các giáo viên ở phân trường nhiều khi phải đi vài chục ki lô mét mới ra được trường chính để họp. Chính vì thế thay vì họp hội đồng hằng tuần thì đến 2 tuần nhà trường mới họp một lần. Cô hiệu trưởng cho biết thêm đến năm 2010 nhà trường sẽ mở thêm 2 điểm trường mới.
Cùng với địa bàn rộng, dân cư không tập trung thì tình trạng khai thác vàng trái phép ở Thượng Quan đang là vấn đề gây bức xúc trong dân. Hiện các thôn như Nà Sánh, Nà Kịt...tình trạng khai thác vàng trái phép dù đã được giải toả nhưng vẫn diễn biến phức tạp. Các đối tượng hoạt động dọc hai bờ suối gây ô nhiễm môi trường, làm thay đổi dòng chảy của suối, ảnh hưởng đến nguồn nước và đến các diện tích canh tác nông nghiệp của địa phương kéo theo các tệ nạn xã hội xuất hiện phức tạp.
Tuy còn nhiều khó khăn, nhưng những năm gần đây xã thượng Quan được Nhà nước đầu tư xây dựng trường học các bậc học, trạm y tế được đầu tư xây dựng khang trang sạch đẹp, 9/22 thôn có điện lưới, nhiều thôn được đầu tư các công trình nước sạch theo chương trình 134. Các hộ nghèo dần được tiếp cận với các tiến bộ khoa học kĩ thuật áp dụng vào sản xuất, tình trạng sinh con thứ 3 giảm đáng kể.
Người dân xã Thượng Quan đặc biệt là các thôn vùng cao mong muốn các cấp, ngành quan tâm đầu tư hơn nữa cho xã, giúp bà con tìm một hướng đi phù hợp trong phát triển kinh tế để có thu nhập vững chắc và ổn định từ chính những diện tích canh tác của mình./.
Bài, ảnh H.H