Na Rì là một trong những huyện vùng sâu vùng xa nhất của tỉnh vùng cao Bắc Kạn, địa hình cách trở, kinh tế kém phát triển, đời sống của đồng bào các dân tộc còn nhiều kó khăn.
Toàn huyện Na Rì có 22 xã, thị trấn thì có tới 15 xã nghèo thuộc diện đặc biệt khó khăn, được hưởng chương trình 135( gọi tắt là xã 135). Theo số liệu thống kê của ngành chức năng, hiện nay toàn huyện Na Rỳ còn trên ba nghìn hộ nghèo, chiếm 39,16% tổng số hộ đồng bào toàn tỉnh, nhưng đối với các xã 135 con số này chiếm tới 44%.
Nếu ai lần đầu tiên đến Na Rì phải vượt qua dải đèo Áng Toòng có độ cao gần một nghìn mét so với mực nước biển sẽ thấy sự khó khăn, cách trở của đường xã, địa hình nơi đây. Địa hình phức tạp chính là một trong những nguyên nhân cơ bản khiến Na Rì khó có thể bứt lên được trong phát triển kinh tế- xã hội.
Sau 12 năm tái lập tỉnh, Bắc Kạn đã tập trung đầu tư phát triển mọi mặt cho vùng cao, kết quả đã tạo được nhiều đổi thay, tỉnh đã cơ bản xoá xong hộ đói. Tuy vậy, đời sống nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc ít người tại các thôn bản vùng cao vẫn còn quá khó khăn. Quanh năm tất bật lo cái ăn, nên rất nhiều hộ vẫn đang phải sống trong những căn nhà lụp sụp, tạm bợ. Riêng huyện Na Rì hiện nay đời sống của phần lớn các hộ dân vẫn còn nhiều khó khăn, bằng chứng là tỷ lệ hộ nghèo còn khá cao. Mặc dù Na Rì là một trong những huyện luôn nhận được nhiều sự quan tâm của các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp, các tấm lòng hảo tâm, giúp họ có thêm điều kiện để xoá đói giảm nghèo.
Thực hiện chương trình xoá nhà tạm cho hộ nghèo dân tộc thiểu số, Na Rỳ đã tranh đủ mọi nguồn lực nhằm giúp cho dân có mái nhà chắc chắn. Từ năm 2003 đến nay huyện đã hỗ trợ làm được 240 ngôi nhà Đại đoàn kết; 500 nhà theo chương trình 134 , song vấn đề nhà ở cho hộ nghèo vẫn còn nhiều bức xúc, còn rất nhiều hộ gia đình chưa có được ngôi nhà chắc chắn để ở, đang rất cần sự chung tay giúp đỡ từ các nguồn lực bên ngoài. Cùng với nguồn vón đầu tư của nhà nước thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia, Uỷ ban MTTQVN huyện và các ngành đoàn thể cơ sở đã phát huy vai trò vận động sự chung tay đóng góp công sức của các tổ chức, cơ quan, doanh nghiệp, các cá nhân và sự đóng góp công sức của cả cộng đồng dân cư thôn bản để làm nhà cho người nghèo. Điển hình như gia đình anh thương binh hạng 2/4 Triệu Văn Thuỷ ở xã Đổng Xá, hay hộ anh Nông Văn Cấp ở thôn Nà Thoả xã Côn Minh nếu không nhận được sự hỗ trợ của cộng đồng và nhà nước thì có lẽ không có được ngôi nhà chắc chắn như ngày hôm nay.
Một thực tế là hộ nghèo ở Na Rì thường rơi vào những nơi vùng sâu vùng xa như thôn Áng Hin xã Côn Minh, Khuổi Nộc-Lương Thượng hay Khuổi Phầy-Quang Phong- nơi đồng bào Mông, Dao sinh sống cách xa trung tâm vài chục ki- lô- mét, thậm trí có thôn bản không có đường xe máy, hoàn toàn phải đi bộ. Ruộng nương ít không đủ canh tác, luôn gặp rủi ro thiên tai, mất mùa… Một số hộ đồng bào dân tộc ít người rơi vào tình cảnh vô cùng khó khăn, đất đai trồng cấy không có, nên hàng ngày kiếm lo cái ăn đã khó, còn đâu dám nghĩ đến một ngôi nhà chắc chắn lấy chỗ an cư. Nhiều hộ nghèo lại rơi vào hoàn cảnh vô cùng éo le như người thiểu năng trí tuệ, tàn tật, cơ nhỡ, người già cô đơn không nơi nương tựa. Nhiều người phải sống trong những túp lều tranh tre lứa lá mục nát, hàng ngày đối mặt với mưa nắng không biết xoay sở thế nào.
Cơn bão lạm phát, khủng hoảng tài chính tiền tệ hiện nay càng làm cho việc thực hiện chương trình nhà tạm cho hộ nghèo ở Bắc Kạn nói chung và huyện Na rỳ nói riêng trở nên khó khăn hơn. Theo quy định, mức hỗ trợ đầu tư làm nhà cho hộ nghèo là từ 5 -10 triệu đồng/01 hộ như hiện nay thì rất khó làm được nhà với diện tích 30-40m2 , bởi do địa bàn xa, giá cả vật liệu xây dựng tăng cao.
Hiện nay Na Rì còn 195 hộ với 769 khẩu vẫn trong tình trạng du canh du cư tập trung ở các xã Côn Minh; Lương Thượng, Liêm Thuỷ và Vũ Loan. Họ không có nhà ở chắc chắn, không có ruộng đất canh tác. Vấn đề du canh du cư kéo theo nhiều hệ luỵ nhất là phá rừng làm nương rẫy, phá rừng bán gỗ kiếm tiền sinh nhai. Rừng núi đá Na Rì được ví như là lá phổi xanh cho cả vùng đông bắc. Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ với nhiều loại gỗ quý hiếm như là thông, nghiến…thế nhưng cuộc chiến giữ rừng trong nhưng năm gần đây rất nan giải, mà trên các phương tiện thông tin đại chúng cả nước đã nêu. Trong đó có một nguyên nhân là tình trạng người dân nghèo đi làm lâm tặc hoặc bắt tay cấu kết với chủ lậu gỗ để phá rừng vì lợi ích trước mắt. Giải quyết được vấn đề nhà ở sẽ là điều kiện căn bản nhất để khắc phục sự du canh du cư, giúp cho hộ nghèo yên tâm sản xuất, tự tìm sinh kế ổn định lâu dài, hạn chế được tình trạng phá rừng.
Lo cho dân là trách nhiệm của Đảng bộ, chính quyền huyện Na Rì. Song với một huyện còn quá kho khăn như hiện nay, để xoá được nhà tạm cho các hộ nghèo là điều ô cùng trăn trở. Bên cạnh sử dụng có hiệu quả nguồn vốn đầu tư của nhà nước, huyện đang rất cần thêm nhiều nguồn lực từ các tỏ chức xã hội, các nhà hảo tâm… để xoá đói giảm nghèo, trước tiên là xoá nhà tạm, tạo nơi an cư cho dân.
Phương Thảo