Năm 1985, mấy chục hộ đồng bào Mông từ Cao Bằng, sau khi trải qua nhiều miền quê của cuộc sống du canh, du cư đã "cập bến" Khuổi Nộc (Lương Thượng-Na Rì- Bắc Kạn). Hình thành thôn Khuổi Nộc nằm trên triền núi soi bóng xuống dòng sông Bắc Giang thơ mộng.
Cuộc sống ở quê hương mới những năm đầu gặp đầy khó khăn, cái đói cái nghèo, thất học vẫn bám chặt lấy người dân Khuổi Nộc. Ruộng ít, nương ít, sau mấy năm canh tác càng thêm bạc màu thì cũng là lúc tập quán lâu đời lại trỗi dậy hướng tới một cuộc du cư mới. Nhiều già bản đã lắc đầu ngao ngán bởi cuộc sống long đong mấy chục năm, gối mỏi chân chùn, nhưng chưa lo được cho lớp con cháu hết khổ. Giờ lại đi, nhưng đi đâu khi mà muôn nẻo đều gian khó?
Một góc thôn Khuổi Nộc
Thấm đẫm nỗi khổ của bản thân, gia đình và cộng đồng sau nhiều lần du cư, người thanh niên trẻ Dương xuân Sơn trăn trở: tại sao mình không cùng đồng bào sống ổn định ở đây? Tại sao mình không cùng đồng bào phát triển kinh tế ở ngay mảnh đất này? Rồi Sơn xác định, muốn đồng bào tin và nghe theo thì mình phải làm gương trước. Từ đó Sơn nỗ lực lao động và học hỏi những tiến bộ khoa học để áp dụng vào ruộng, nương của mình, vừa trồng xen canh ngô với đậu tương, vừa tập trung cải tạo, khai hoang mở rộng diện tích gieo trồng. Vừa làm vừa chỉ bảo bà con là theo. Cùng với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước thông qua các chương trình dự án tín dụng hỗ trợ vốn, hỗ trợ sản xuất, tập huấn hướng dẫn KHKT...rồi bà con được giao đất giao rừng để quản lý và chăm sóc. Kết quả qua từng năm càng khả quan, nạn đói trong thôn từng bước được đẩy lùi. Từ những việc làm thiết thực mang lại hiệu quả, đồng bào không còn tư tưởng du cư nữa, Dương Văn Sơn cũng được tín nhiệm bầu làm trưởng thôn, rồi vào đảng, làm Bí thư chi bộ. Trưởng thôn Sơn hiểu rằng trách nhiệm ngày càng nặng nề hơn trong quá trình đưa thôn thoát nghèo.
Tới thời điểm Ngân hàng CSXH ra đời và tập trung cho đồng bào vùng sâu, vùng xa vay hỗ trợ sản xuất . Trưởng thôn Sơn lại đi đầu trong việc vay vốn để chăn nuôi bò. Giờ đây đồng bào một lòng nghe lời trưởng thôn vì những gì anh làm được cho gia đình và bà con là minh chứng thực tế sống động trong việc phát triển kinh tế gia đình và vươn lên thoát khỏi đói nghèo. Thế là cả thôn Khuổi Nộc thành một mô hình nuôi bò hiệu quả nhất tỉnh. Nhà nhà làm chuồng bò để nuôi nhốt, cả thôn thi đua trồng cỏ voi, thôn hình thành một thị trường mua bán bò sôi động. Sau mấy năm thực hiện tốt mô hình này, đời sống bà con Khuổi Nộc đã từng bước vươn lên khá giả, trong thôn xuất hiện nhiều hộ có của ăn của để như hộ Vương Văn Ứ, Hoàng Văn Kỵ, Trương Văn Sự...có vài chục con bò, có xe máy, ti vi...riêng trưởng thôn Dương Văn Sơn và gia đình đã xây được nhà kiên cố giá trị trên 200 triệu đồng.
Kinh tế phát triển, văn hóa-xã hội cùng được nâng lên. Các ban, ngành đoàn thể ở Khuổi Nộc như Phụ nữ, Thanh niên đều hoạt động hiệu quả, góp phần nầng cao nhận thức cho đồng bào, lành mạnh hóa cuộc sống trong cộng đồng dân cư. Bản chất của đồng bào Mông nói vốn rất thật thà, dễ tin. Đấy cũng là điều kẻ xấu lợi dụng để kích động chia rẽ khối đại đoàn kết các dân tộc dễ ngờ, dễ bị kích động, dễ bị lợi dụng nên có thời điểm những phần tử xấu đã xuất hiện lôi kéo bà con trong thôn Khuổi Nộc đi theo tà đạo trái phép. Trước tình hình đó, đảng viên-trưởng thôn Dương Xuân Sơn đã tổ chức họp thôn nhiều lần, bằng những lý lẽ kết hợp hành động cụ thể để phân tích hóa giải những tư tưởng dao động, hướng đồng bào có niềm tin vào Đảng và Nhà nước. Ở Khuổi Nộc không có tình trạng bỏ học mà phong trào thi đua học tập phát triển mạnh mẽ. Tâm sự với chúng tôi Trưởng thôn Dương Văn Sơn cho biết: Mình rất trăn trở việc học của các cháu vì chỉ có học tốt thì mới làm chủ được cuộc sống sau này nên mình luôn động viên các cháu cố gắng học tập. Rồi Sơn phấn khởi khoe với chúng tôi: Thôn mình giờ có 2 cán bộ công an ở ngoài Bắc Kạn, 1 cán bộ quân đội công tác ở Lạng Sơn, 1 cán bộ ở Đài truyền hình tỉnh còn gần chục cháu đang học tập ở các trường đại học, cao đẳng, thiếu sinh quân...đây là niềm tự hào của người dân trong thôn và là động lực để lớp trẻ phấn đấu.
Bò nuôi nhốt ở Khuổi Nộc
44 tuổi, 7 năm làm trưởng thôn, cùng với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, Dương Văn Sơn đã đưa thôn Khuổi Nộc từ chỗ đói nghèo với tư tưởng du canh, du cư không ổn định trở thành một điểm sáng về kinh tế-văn hóa trên toàn tỉnh. Từ tỷ lệ đói là 100% nay chỉ còn tỷ lệ nghèo còn 13 %. Bản thân gia đình anh luôn luôn năng động đi đầu và dẫn đầu trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Với cơ sở khai thác cát của gia đình anh, đã tạo việc làm cho hơn chục lao động trong thôn bản với thu nhập ổn định. Nói về trưởng thôn Dương Xuân Sơn, bác Dương Văn Tịnh, 77 tuổi cho biết: Nó làm được nhiều việc cho bà con lắm, trong thôn ai gặp khó khăn nó cũng giúp, bà con trong thôn mang ơn nó nhiều.../.
Phan Quý