Nói đến “chợ cóc” là nói đến một loại hình chợ hoạt động không đúng nơi quy định, không đảm bảo về trật tự an toàn giao thông và vệ sinh môi trường. Mặc dù chợ “cóc” không được quy hoạch tại các địa phương nhưng lại “ăn” về đường tiện lợi trong việc thu hút khách mua hàng. Bởi chợ được hình thành trên lề đường, vỉa hè và họp ở bất kỳ nơi nào mà người bán cảm thấy thuận lợi. Các mặt hành bày bán chủ yếu là thực phẩm tươi sống như thịt, cá, rau, quả… đáp ứng nhu cầu thường ngày của người dân. Trong khi đó, đối với người mua do thói quen mua hàng sao cho “tiện lợi”, ngại đi vào các chợ chính. Họ chỉ cần tạt xe ngay bên lề đường là có ngay mớ rau hay thịt, cá… điều này càng làm cho chợ “ cóc” tồn tại như một lẽ tự nhiên bởi có cầu ắt có cung và không ai cấm được người mua hàng.
 |
| chợ "cóc" thường xuyên gây ách tắc giao thông tại xã Vân Tùng (Ngân Sơn) |
Trên địa bàn tỉnh ta có khá nhiều chợ “cóc” chủ yếu tồn tại ở các trung tâm xã, thị trấn và đặc biệt là ở thị xã. Nhưng việc quản lí, xử lí vấn đề này không hề đơn giản. Trên thực tế hằng ngày một lượng lớn thực thẩm vẫn được kinh doanh và đáp ứng nhu cầu của đông đảo người tiêu dùng. Tại thị xã Bắc Kạn, thấy rõ nhất là ở chợ tạm cũ trên ngã tư đường Đội Kỳ, ngã tư đường Quang Sơn… tại những tuyến phố này vẫn còn nhiều hộ cố gắng bám mặt đường để bày bán các loại rau, quả, thực phẩm tươi sống trong khi các hộ khác đã cuyển sang kinh doanh tại chợ chính ở Đức Xuân. Tuy nhiên ngay cả gần cổng chợ Đức Xuân vẫn còn khá nhiều hộ buôn bán nhỏ lẻ, họ chủ yếu là những người buôn bán không chuyên, hàng hóa nhỏ lẻ nhưng được bày bán khắp các con đường dẫn vào trung tâm chợ. Hằng ngày cứ vào giờ trưa hoặc chiều tối cảnh mua bán ở ngoài cổng chợ lại trỏ nên tấp nập không kém gì chợ chính. Trong khi đó ở chợ chính cũng khó cạnh tranh bởi mặt hàng được bày bán phía trong chợ thường không tiện lợi về giao thông, trong khi đó vào mùa mưa những khu vực này thường ẩm thấp, đường đi vào cũng lầy lội do nước không thoát kịp thời, gây bốc mùi hôi tanh…
Tại các chợ xã, chợ huyện như Hà Hiệu (Ba Bể), Lãng Ngâm, thị trấn Nà Phặc, Vân Tùng (Ngân Sơn)…mặc dù được quy hoạch cụ thể nhưng việc quản lí theo quy hoạch còn là vấn đề nan giải. Điều này cũng do nhiều nguyên nhân khác nhau, cơ sở hạ tầng của chợ kém, chật trội, không tiện về giao thông cùng với đó là thói quen của người tiêu dùng, sự quản lí lỏng lẻo của ban quan lí chợ, chính quyền các cơ sở… Chẳng hạn như ở chợ Hà Hiệu, do “quá tải” nên vào các phiên chợ các hộ bày bán được dịp tràn ra lề đường thường xuyên gây ách tắc giao thông trong thời gian qua. Còn ở chợ Lãng Ngâm vốn là một chợ tạm do chưa được đầu tư xây dựng, chợ nằm ở chỗ trũng so với mặt đường và hay bị ngập, lầy lội trong mùa mưa do đó thực phẩm phục vụ sinh hoạt hằng ngày của người dân ở những nơi này cũng không đảm bảo về vệ sinh môi trường. Cùng với đó tình trạng bày bán trên lề đường, vỉa hè cũng thường xuyên diễn ra ở thị trấn Nà Phặc, Vân Tùng gây mất trật tự an toàn giao thông nhất là vào các dịp chợ phiên. Điều này cũng cho thấy, trong suốt một thời gian khá dài chợ “cóc” hoạt động ngay bên chợ chính và hoạt động khá hiệu quả trong việc tiêu thụ các loại nông sản tại đây. Khi được hỏi những người buôn bán đều biết được việc lấn chiếm vỉa hè, lề đường là vi phạm pháp luật, là không đảm bảo an toàn giao thông, mất vệ sinh môi trường… nhưng “bán được hàng nhanh chóng” nên họ vẫn vi phạm.
Xét về mặt nào đó, chợ “cóc” tồn tại cũng là xuất phát từ nhu cầu tiêu dùng của người dân, phục vụ nhu cầu sinh hoạt thiết yếu của một bộ phận dân cư. Nhưng điều đáng nói là thực phẩm được bày bán ở những nơi như thế thường không vệ sinh, trở thành những ẩn họa cho các mầm bệnh đặc biệt là đối với bênh tiêu chảy. Ngoài ra bản thân chợ “ cóc” còn gây mất trật tự an toàn giao thông, tiềm ẩn ở đó những nguy cơ về tai nạn giao thông do khuất tầm nhìn, lòng đường hẹp trong khi nhu cầu đi lại trên các trục đường quốc lộ là rất lớn. Bởi vậy việc xử lí triệt để vấn đề này là rất cần thiết.
Trong thời gian qua các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương đã vào cuộc xong hiệu quả chưa cao. Trên thực tế, khi có tổ, đội trật tự đô thị, quản lí thị trường đến “dẹp” thì các hộ kinh doanh buôn bán dưới dạng chợ “cóc” lại “chạy”. Tổ, đội đi qua hoạt động của chợ đã quay trở lại bình thường. Như vậy vấn đề quản lí ở các địa phương còn lỏng lẻo, thực tế ở đâu việc quản lí chợ được thực hiện có hiệu quả thì tình trạng tràn ra lề đường, vỉa hè mới được hạn chế và ngăn chặn kịp thời. Tuy nhiên đây là vấn đề nan giải bởi hoạt động của chợ “cóc” chủ yếu diễn ra ngoài cổng chợ. Do đó trách nhiệm của các nhà quản lí chợ không còn nữa. Vấn đề này sẽ thuộc về các cấp chính quyền cơ sở. Việc chợ “cóc” tồn tài khá nhiều trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua cho thấy vấn đề quản lí yếu kém từ cấp chính quyền cơ sở, hầu hết họ mới chỉ dừng ở mức tuyên truyền, vận động ý thức tự giác của những người buôn bán và chưa kiên quyến trong việc xử lí, cùng với đó là thói quen của người tiêu dùng đã vô tình “tiếp tay” cho chợ “cóc” hoạt động. Đây là vấn đề cần được khắc phục kịp thời.
Để góp phần giải quyết vấn đề này, Nhà nước đã có các Nghị quyết 36/CP, Nghị Quyết 32/CP đây chính là cơ sở để các cấp chính quyền chấn chỉnh lại trật tự đô thị, trật tự an toàn giao thông, giảm thiểu tai nạn giao thông. Thực hiện có hiệu quả vấn đề này tình trạng họp chợ không đúng nơi quy định trên các lề đường, vỉa hè như hiện nay sẽ được khắc phục, điều đó có nghĩa chợ “cóc” sẽ dần bị loại bỏ. Tuy nhiên cùng với sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, ngành chức năng thì cần có sự tự giác của chính những tiêu dùng.
A.T