Bắc Kạn là một trong những tỉnh có số người mắc bệnh lao phổi (AFB) và nhiễm HIV ở mức cao so với khu vực và cả nước. Tuy nhiên công tác chẩn đoán và điều trị các bệnh này tại Bắc Kạn còn gặp nhiều khó khăn.
Lãnh đạo Trung tâm phòng, chống HIV/AIDS trao giải cho thí sinh Hội thi PC HIV/AIDS “Tiếng nói của em qua ảnh” tại Bạch Thông.
Hằng năm, tỉnh Bắc Kạn phát hiện 23 trường hợp AFB dương tính trên 100.000 dân, đồng thời tỷ lệ nhiễm HIV trên số dân cũng đứng cao thứ 10 cả nước. Số bệnh nhân lao đồng nhiễm HIV được phát hiện và quản lý có xu hướng tăng dần từ 7 đến 10 trường hợp trên năm, chiếm tỷ lệ 8%. Đây là tỷ lệ cao so với cả nước.
Thời gian qua, Trung tâm Phòng, chống Bệnh xã hội và Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS Bắc Kạn đã tham mưu cho Sở Y tế chỉ đạo thành lập Tiểu ban điều phối lao/HIV và tổ chuyên gia chẩn đoán và điều trị lao/HIV tuyến huyện. Qua quá trình hoạt động năm 2009, Tiểu ban đã thu được những kết quả nhất định: Trên địa bàn tỉnh phát hiện được 227 trường hợp nhiễm HIV, tăng so với năm 2008 là 36%, số chuyển sang giai đoạn AIDS là 91 trường hợp giảm là 51%, số đã tử vong là 51 trường hợp giảm 30%. Đối với công tác phòng, chống lao, ngành chức năng đã đã tổ chức chụp phim phổi cho 500 người có nguy cơ mắc lao và nhiễm HIV. Qua đó phát hiện được 64 trường hợp lao phổi; thu nhận, quản lý và điều trị cho 89 trường hợp.
Bên cạnh những kết quả đạt được, ngành chức năng vẫn gặp không ít khó khăn, như: Bệnh nhân không hợp tác, cố tình giấu bệnh. Đối với những trường hợp này, chỉ phát hiện ra họ bị lao hoặc HIV qua xét nghiệm tìm vi khuẩn lao và xét nghiệm tự nguyện HIV khi họ bị ốm, điều trị mãi không khỏi. Như vậy sẽ rất nguy hiểm vì đây chính là nguồn chính lây bệnh trong cộng đồng.
Việc phát hiện lao ở những người bình thường đã khó, trên người nhiễm HIV càng không đơn giản. Nhiều trường hợp có dấu hiệu của bệnh lao rất rõ rệt, chụp X quang thấy hình ảnh tổn thương phổi có hình ảnh của lao nhưng khi tìm vi khuẩn lao lại không được. Việc phát hiện những trường hợp lao đồng nhiễm HIV- thường là phát hiện bệnh lao trước, sau đó mới phát hiện được HIV.
Đáng lưu ý, trung tâm các huyện, thị mới chỉ tiến hành được test nhanh để sàng lọc phát hiện HIV. Ở tuyến tỉnh đã tiến hành được các kỹ thuật xét nghiệm cao trên các loại sinh phẩm: Serodia, Elisa, nhưng nếu khẳng định HIV dương tính phải thực hiện ở tuyến Trung ương, do phòng xét nghiệm chưa đủ tiêu chuẩn quy định của Bộ Y tế. Đây thực sự là một khó khăn đối với việc giám sát phát hiện, quản lý bệnh nhân mắc Lao, HIV nói riêng và HIV/AIDS nói chung.
Khi đã xác định được bệnh, chế độ dinh dưỡng của bệnh nhân cũng là một vấn đề ảnh hưởng đến quá trình điều trị, bởi những người nhiễm Lao/HIV đa số là bệnh nhân nghèo. Do dinh dưỡng không đảm bảo, nên nhiều bệnh nhân đã không theo được hai quá trình điều trị lao và AIDS cùng một lúc.
Cán bộ làm công tác phòng, chống lao, HIV ở tuyến tỉnh, huyện còn thiếu, đồng thời phải kiêm nhiệm nhiều công việc, do vậy không đủ thời gian đầu tư cho cho chương trình. Không những vậy, cán bộ phụ trách chương trình phòng, chống HIV/AIDS ở tuyến huyện lại không có chế độ kinh phí hỗ trợ…
Theo dự đoán, số bệnh nhân lao nói chung và lao đồng nhiễm HIV mà Bắc Kạn phát hiện được chỉ là “phần nổi của tảng băng”. Để công tác phối hợp trong chẩn đoán, điều trị và quản lý người bệnh Lao/HIV trong thời gian tới được hiệu quả, ngành Y tế mong được sự chia sẻ của các cấp, ngành, các tổ chức và mọi người dân. Thay đổi hành vi, tư duy, đổi mới phương pháp và nội dung thông điệp truyền thông chính là giải pháp dự phòng bền vững, kiềm chế sự lây lan của bệnh dịch, cải thiện đời sống và nâng cao sức khỏe của nhân dân./.
Hoàng Sinh Tạo
Trung tâm PC HIV/AIDS Bắc Kạn