Công tác dân số - KHHGĐ được xác định là một bộ phận quan trọng của chiến lược phát triển đất nước, là yếu tố cơ bản để nâng cao chất lượng cuộc sống của từng người, từng gia đình và của toàn xã hội. Duy trì mức sinh thay thế chính là ổn định mức sinh thay thế nhằm tiến tới ổn định quy mô dân số từng bước nâng cao chất lượng dân số.
Đẩy mạnh công tác tuyên truyền về công tác dân số cho người dân nhằm giảm thiểu tình trạng sinh con thứ ba trở lên.
Theo kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở ngày 01/4/2009, thì tỉnh Bắc Kạn có dân số là 294.660 người, ít nhất cả nước, Tổng tỷ suất sinh (TFR) ở mức 1,84 con, còn toàn quốc là 2,03 con, như vậy Bắc Kạn thấp hơn toàn quốc là 0,19 con và tỷ suất sinh thô là 16%o so với toàn quốc là 17,6%o thì Bắc Kạn thấp hơn 1,6%o. Tỷ suất tăng dân số bình quân năm trong 10 năm (1999-2009) đối với cả nước là 1,2%, còn Bắc Kạn là 0,7%, thấp hơn cả nước là 0,5%. Về mật độ dân số Bắc Kạn có 61 người/km2, còn cả nước là 259 người/km2, tức là Bắc Kạn ít hơn cả nước 4,2 lần. Chỉ số phát triển con người (HDI) không ngừng tăng lên. Điều đó cũng có nghĩa là về mục tiêu giảm sinh đã đạt được mức sinh thay thế. Những kết quả trên cho thấy công tác DS-KHHGĐ trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua đã có bước chuyển biến tích cực. Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2010, tỉ lệ sinh con thứ 3 trở lên là 4,1% giảm 1,2% so với cùng kì năm trước.
Mục tiêu tổng quát chính sách DS-KHHGĐ của tỉnh ta là “Thực hiện gia đình ít con, khỏe mạnh, tạo điều kiện để có cuộc sống ấm no, hạnh phúc”. Mục tiêu này đã đi vào cuộc sống, được người dân chấp nhận và được triển khai thực hiện đạt kết quả đáng khích lệ: quy mô gia đình nhỏ có từ 1 hoặc 2 con được chấp nhận ngày càng rộng rãi, chất lượng dân số từng bước được tăng lên. Công tác DS-KHHGĐ đã đồng hành với chương trình xóa đói, giảm nghèo, góp phần phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo an ninh chính trị, an sinh xã hội, tạo cơ hội cho người dân tiếp cận thuận tiện và hiệu quả hơn các dịch vụ y tế, giáo dục, việc làm và các dịch vụ xã hội khác. Điều quan trọng nhất là phong trào thực hiện KHHGĐ đã phát triển rộng khắp trong các tầng lớp nhân dân, từ thành thị đến nông thôn, từ vùng thấp đến vùng cao…
Bên cạnh những kết qủa đạt được thì mục tiêu nâng cao chất lượng dân số ở Bắc Kạn còn gặp nhiều khó khăn, thách thức đặt ra rất lớn như kết quả giảm sinh chưa thực sự bền vững, giảm sinh không đồng đều giữa các vùng, vùng sâu, vùng xa mức sinh còn cao. Hơn thế, việc nâng cao chỉ số phát triển con người HDI còn gặp khó khăn vì thu nhập bình quân đầu người ở tỉnh Bắc Kạn là một trong những tỉnh có thu nhập bình quân thấp nhất cả nước điều đó khẳng định trình độ phát triển của tỉnh còn ở mức độ thấp. Hiện nay tỉ lệ đói nghèo trong toàn tỉnh chiếm cao chiếm gần 26%, tỉ lệ đói nghèo tập trung ở vùng sâu, vùng xa vùng dân tộc ít người. Đây cũng là thách thức rất lớn trong việc nâng cao chất lượng dân số vì những hộ nghèo không có điều kiện chăm sóc sức khỏe, điều kiện học tập, nâng cao đời sống. Hơn thế, công tác dân số vẫn còn nhiều bất cập như vẫn tiềm ẩn nguy cơ tăng nhanh dân số, tỷ lệ sinh giảm chậm. Đặc biệt tỷ lệ sinh và tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên vẫn còn gia tăng. Hơn thế, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh diễn ra theo chiều hướng tăng... những hạn chế trên đã ảnh hưởng đến mục tiêu nâng cao chất lượng dân số.
Mục tiêu đạt mức sinh thay thế nhằm giải quyết cơ bản vấn đề dân số, tiến tới ổn định quy mô dân số, cơ cấu dân số, phân bổ dân cư hợp lý và cuối cùng tập trung cho việc nâng cao chất lượng dân số. Ông Nông Văn Kiếm, Chi Cục trưởng Chi cục Dân số Bắc Kạn cho biết: Để đạt được điều này, toàn tỉnh cần tập trung thực hiện các giải pháp chủ yếu. Đó là tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy chính quyền các cấp; kiện toàn tổ chức bộ máy làm công tác DS-KHHGĐ từ tỉnh đến cơ sở; nâng cao hiệu quả công tác truyền thông giáo dục chuyển đổi hành vi về DS-SKSS-KHHGĐ, nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc SKSS-KHHGĐ nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của các nhóm đối tượng khác nhau; đầu tư kinh phí cho công tác chăm sóc SKSS-KHHGĐ; khắc phục tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.
Để đạt được kết quả trên cần tăng cường thống kê đăng ký khai sinh. Đây là nguồn dữ liệu hữu ích nhất về sự phân bố số sinh theo giới tính. Cần đảm bảo 100% trẻ em khi sinh ra được đăng ký khai sinh. Thực hiện có hiệu quả Luật Bình đẳng giới và Luật Phòng chống bạo lực gia đình. Nghiêm cấm mọi hình thức chẩn đoán xác định giới tính và nạo phá thai lựa chọn giới tính thông qua việc giám sát chặt chẽ và xử lý nghiêm các cơ sở y tế có nhân viên y tế cung cấp dịch vụ chẩn đoán giới tính thai nhi và nạo phá thai lựa chọn giới tính.
Duy trì mức sinh thay thế, tiến tới ổn định quy mô dân số nhằm nâng cao chất lượng dân số, xây dựng lực lượng lao động có chất lượng cao, về thể chất, trí tuệ, tinh thần. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu sẽ phải thực hiện trong một quá trình lâu dài và cần sự chung tay của các cấp, ngành, mỗi gia đình và toàn xã hội./.
H.C