Trong những năm qua, đời sống của người dân trong vùng lõi Vườn Quốc gia Ba Bể còn gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều chương trình, dự án hỗ trợ người dân phát triển kinh tế triển khai đến đây đều gặp trở ngại bởi những quy định nghiêm ngặt trong khu vực bảo tồn. Làm thế nào để đời sống người dân tốt hơn lại bảo tồn được hệ sinh thái tự nhiên của Vườn Quốc gia là một trong những nhiệm vụ mà các cấp chính quyền đang nỗ lực thực hiện.
Đời sống người dân còn gặp nhiều khó khăn
Hiện nay, trong vùng lõi Vườn Quốc gia Ba Bể có 13 thôn bản với 517 hộ sinh sống, tập trung ở ba xã là Nam Mẫu, Quảng Khê, Khang Ninh. Đời sống của người dân còn gặp nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo còn ở mức cao (từ 48% đến hơn 70%). Nhận thức của cộng đồng dân cư địa phương về quản lý bảo tồn và quy chế quản lý của Vườn Quốc gia còn nhiều hạn chế; việc thực hiện các chủ trương, chính sách về ổn định dân cư, quản lý súng săn, khai thác lâm sản, quản lý đất đai… còn bất cập.
 |
| Người dân thôn Pác Ngòi (xã Nam Mẫu) phát triển kinh tế chủ yếu dựa vào phát triển các dịch vụ du lịch của Vườn Quốc gia. |
Đồng chí Nguyễn Thị Hằng – Chủ tịch UBND xã Nam Mẫu cho biết: Các dự án đầu tư vào vùng lõi để nâng cao đời sống của người dân đều vướng phải những quy định trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Vườn Quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên, nên đều khó triển khai. Mặt khác kết cấu hạ tầng và giao thông đi lại của xã còn khó khăn nên muốn đưa những loại cây trồng có giá trị kinh tế cao như: dong riềng, hồng không hạt... vào trồng cũng khó tiêu thụ, bởi giá thành sản phẩm làm ra cao hơn các vùng khác.
Trong những năm qua, xã Nam Mẫu được đầu tư 2 công trình là trụ sở UBND xã và Trạm Y tế xã. Sau 2 năm làm hồ sơ đánh giá tác động môi trường gửi Bộ Tài nguyên và Môi trường thẩm định, cùng với tiến hành nhiều thủ tục khác... nhưng đến nay công trình vẫn chưa được triển khai. Còn đối với trụ sở UBND xã Nam Mẫu, đã có nhiều phương án được đưa ra để xây dựng trụ sở, nhưng đến nay địa phương vẫn còn đang loay hoay tìm chỗ để xây dựng sao cho không vướng luật và quy định.
Các thôn như Khau Qua, Nặm Dài, Đám Mẩy... từ nhiều năm nay hệ thống giao thông đi lại còn gặp rất nhiều khó khăn do không được tu sửa, đất canh tác ít... Đời sống của người dân nơi đây còn gặp nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo còn ở mức cao, có những thôn có tỷ lệ hộ nghèo là 100%.
Xây dựng cơ chế đặc thù cho vùng lõi Vườn Quốc gia
Từ nhiều năm nay, việc nên di dời các hộ dân sống trong vùng lõi Vườn quốc gia để bảo tồn hệ sinh tự nhiên của Vườn - hay xây dựng một cơ chế đặc thù để người dân có điều kiện phát triển kinh tế là một trong những câu hỏi khó đối với các cấp chính quyền. Trên thực tế tỉnh đã triển khai dự án di dân sống trong vùng lõi lên khu tái định cư Đồn Đèn (xã Khang Ninh). Thế nhưng sau nhiều năm triển khai thì dự án khu tái định cư Đồn Đèn chưa đạt được những kết quả như địa phương mong đợi. Tại đó tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, đời sống của người dân ở khu tái định cư còn hết sức khó khăn, cùng với đó là những tranh chấp và khiếu kiện cho đến tận nay... Bên cạnh đó, tình trạng phá rừng vẫn ngày càng gia tăng.
 |
| Khi đời sống người dân còn gặp nhiều khó khăn thì tình trạng phá rừng trong vùng lõi Vườn Quốc gia còn những diễn biến phức tạp |
Căn cứ theo Quyết định số 186/2006/QĐ - TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc Ban hành quy chế quản lý rừng thì: trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Vườn Quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên, nghiêm cấm các hoạt động làm thay đổi, ảnh hưởng đến cảnh quan và đời sống tự nhiên của các loài động vật, thực vật.
Thực tế tại vùng lõi Vườn Quốc gia Ba Bể có nhiều hộ dân đang sinh sống (chủ yếu ở xã Nam Mẫu), điều kiện kinh tế địa phương còn gặp nhiều khó khăn và công tác quản lý bảo vệ rừng còn những hạn chế. Để nâng cao đời sống người dân đồng thời hạn chế được tình trạng phá rừng, Vườn Quốc gia đang phối hợp với chính quyền địa phương từng bước tháo gỡ khó khăn, đưa các dự án và tạo điều kiện để cho các hộ gia đình ổn định đời sống và phát triển kinh tế.
Vườn Quốc gia Ba Bể đang lập dự án quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững Vườn Quốc gia trong giai đoạn từ nay đến năm 2020. Trong đó có việc quy hoạch vùng đệm nằm trong ranh giới của Vườn Quốc gia. Theo đó, người dân sống trong vùng lõi được quy hoạch thêm đất sản xuất, thụ hưởng các dự án đầu tư kết cấu hạ tầng... được tạo điều kiện để phát triển kinh tế, cải thiện đời sống, giảm thiểu, ngăn ngừa các tác động xâm hại đến rừng, thu hút người dân tham gia các hoạt động trong khu rừng đặc dụng.
Đồng thời chính quyền địa phương cũng sẽ tập trung các nguồn lực để giúp các xã và người dân sống trong vùng lõi của Vườn Quốc gia phát triển kinh tế, thúc đẩy kinh tế trồng rừng, hỗ trợ người dân phát triển nông nghiệp, đẩy mạnh phát triển dịch vụ du lịch; kiến nghị lên các cấp về việc xây dựng, hỗ trợ các cơ chế đặc thù cho nơi này như: tiếp tục cấp kinh phí cho công tác giao khoán, quản lý bảo vệ rừng cho người dân để hạn chế tình trạng phá rừng; tạo cơ chế thông thoáng hơn đối với những dự án được đầu tư vào đây...
Giúp đỡ người dân vùng lõi Vườn Quốc gia phát triển kinh tế, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống là “nút thắt” quan trọng cần tháo gỡ. Bởi có giữ được rừng hay không là do chính người dân, chứ không phải chỉ một mình lực lượng kiểm lâm./.
Duy Khánh